28 czerwca – 10 lipca 2021. Ostatnie wielkie ćwiczenie morskie na Morzu Czarnym przed pełnoskalową inwazją Rosji. Sea Breeze 21 — rekordowa edycja: 32 kraje, 5 000 żołnierzy, 32 okręty, 40 samolotów, 18 zespołów sił specjalnych i nurkowych. Polski komponent: JW Formoza + 8. Flotylla Obrony Wybrzeża Świnoujście.
📝 Aktualizacja maj 2026: pierwsza wersja tego wpisu (lipiec 2021) zawierała trzy nieścisłości, które naprawiamy w obecnej rozbudowie — na podstawie fact-checku z polukr.net, Defence24, USNI, NATO HQ i DVIDS. Zachowujemy oryginalną datę publikacji, bo to wpis historyczny.
Sea Breeze 2021 — ramy i skala
Sea Breeze to coroczne ćwiczenie morskie organizowane przez US Naval Forces Europe / US 6th Fleet wspólnie z Ukrainą — pierwsza edycja w 1997 roku. Edycja 2021 była rekordowa: 32 kraje (NATO + partnerzy), 5 000 żołnierzy, 32 okręty, 40 samolotów, 18 zespołów sił specjalnych i nurkowych.
Lokalizacje morskie: Odessa (port macierzysty), Liman Dniestru, Mierzeja Kinburnska, Wyspa Zmijinyj (Wężowa), Wyspa Berezań (dawniej sowiecka „Pierwomajski”), Delta Dunaju.
Lokalizacje lądowe: poligony w obwodach chersońskim i mikołajowskim, w tym konkretnie Oczaków nad Limanem Dnieprzańskim.
Wśród 32 krajów uczestniczyły m.in.: Albania, Australia, Brazylia, Bułgaria, Kanada, Dania, Egipt, Estonia, Francja, Gruzja, Grecja, Izrael, Włochy, Japonia, Łotwa, Litwa, Mołdawia, Maroko, Norwegia, Pakistan, Polska, Rumunia, Senegal, Hiszpania, Korea Płd., Szwecja, Tunezja, Turcja, Ukraina, ZEA, Wielka Brytania, USA. Wszystkie trzy kraje bałtyckie (Litwa, Łotwa, Estonia) były obecne — sygnał solidarności bałtycko-czarnomorskiej na flance NATO.
Polski komponent — DWIE jednostki, nie jedna
Pierwsza wersja tego wpisu (lipiec 2021) wymieniała tylko Formozę. Faktycznie polski wkład miał dwa odrębne komponenty:
- JW Formoza — operatorzy płetwonurkowie wojsk specjalnych, ćwiczenia morskie z ukraińskim 73. Centrum Morskich Operacji Specjalnych Marynarki Wojennej Ukrainy
- 8. Flotylla Obrony Wybrzeża Świnoujście — saperzy-nurkowie (prawdopodobnie z 12. Dywizjonu Trałowców) jako mentorzy NATO-standardów dla ukraińskich nurków bojowych
Polska nie wystawiła w SB21 żadnego okrętu Marynarki Wojennej RP — wkład był wyłącznie osobowy (operatorzy + nurkowie). Dokładna liczba polskich uczestników pozostaje niepublikowana.
Formoza + 73. Centrum SSO Ukrainy. Abordaż okrętu „Gorłówka”
Polscy operatorzy z JW Formoza działali wspólnie z 73. Centrum Morskich Operacji Specjalnych Marynarki Wojennej Ukrainy (baza w Oczakowie nad Limanem Dnieprzańskim). Konkretny scenariusz, opisany w polsko-ukraińskim portalu polukr.net: abordaż, szturm i przeszukanie ukraińskiego okrętu „Gorłówka”.
To rzadko podkreślany konkret — w polskich oficjalnych komunikatach z tej misji DGRSZ nie cytował szczegółów operacyjnych. Polski wpis w polukr.net był jedynym, który ujawnił współpracę z 73. Centrum przy konkretnym ćwiczeniu typu VBSS (Visit, Board, Search and Seizure).
8. Flotylla Świnoujście — mentor NATO-standardów dla ukraińskich nurków
Drugi polski komponent SB21 — często pomijany w polskich relacjach — to saperzy-nurkowie z 8. Flotylli Obrony Wybrzeża w Świnoujściu. Ich rola: pomoc Ukraińcom w odbudowie systemu szkolenia nurków bojowych według standardów NATO.
Polacy przekazali ukraińskiej stronie część instrukcji i sprzętu (m.in. skafandry). Zadania ćwiczone: detekcja i neutralizacja improwizowanych ładunków wybuchowych (IED) z użyciem zdalnie sterowanych robotów, w morzu otwartym, w basenie technicznym (doku mokrym) i na lądzie.
CV-22B Osprey — z 352d SOW USAF, nie z Marines
W pierwszej wersji wpisu sugerowaliśmy, że polscy operatorzy działali „z V-22 Osprey”, co mogło sugerować amerykańskich Marines (MV-22). Faktycznie chodzi o CV-22B Osprey z 352d Special Operations Wing USAF AFSOC (baza RAF Mildenhall w Wielkiej Brytanii).
Najlepiej udokumentowana operacja z udziałem CV-22B w SB21: 26 czerwca 2021 w Oczakowie — free-fall amerykańskiego operatora US Navy SEAL z CV-22B (DVIDS Image 6763476). Scenariusz: rozpoznanie na tyły wroga + zrzut z wysokości około 4 000 metrów. Polski komponent (Formoza) prawdopodobnie współpracował w międzynarodowej grupie sił specjalnych.
Czarnomorski czerwiec 2021 — HMS Defender, groźby Rosji, brak incydentów
Sea Breeze 21 wystartował w atmosferze gęstej. Pięć dni przed startem ćwiczeń, 23 czerwca 2021, brytyjski niszczyciel HMS Defender (D-36) przepłynął obok krymskich brzegów na trasie z Odessy do Batumi. Rosja twierdziła, że oddała strzały ostrzegawcze i zrzuciła bomby w pobliżu okrętu — Wielka Brytania zaprzeczyła. Incydent zaostrzył napięcie tuż przed Sea Breeze.
Rosyjskie MSZ ostrzegało publicznie. Rzeczniczka Maria Zacharowa nazwała SB21 „otwarcie antyrosyjską demonstracją”. Navy Times cytował rosyjskie groźby „ostrzelania intruzów”. Mimo to ćwiczenie zakończyło się bez incydentów.
Z perspektywy 2026 — co Sea Breeze 21 zapowiadał
Z dystansu prawie pięciu lat Sea Breeze 21 czyta się inaczej niż w lipcu 2021. 73. Centrum Morskich Operacji Specjalnych — partner Formozy w czerwcu/lipcu 2021 — w lutym 2022, w pierwszych dniach pełnoskalowej inwazji rosyjskiej, obroniło lotnisko Kulbakino koło Mikołajowa przed rosyjskim desantem powietrznym. Analogicznie do Hostomelu pod Kijowem — z tym, że tu Ukraińcy wygrali.
Mikołajów (gdzie ćwiczyła Formoza z 73. Centrum w SB21) nie został zdobyty przez Rosjan w 2022 — okazał się kluczową zaporą dla rosyjskiego marszu na Odessę. Cherson (drugi obwód, w którym odbywały się ćwiczenia SB21) został wyzwolony 11 listopada 2022.
To, co w lipcu 2021 wyglądało jak rutynowe coroczne ćwiczenie, było w rzeczywistości ostatnim takim spotkaniem polskich i ukraińskich operatorów morskich przed wojną. Kompetencje budowane przez tygodnie w Oczakowie — abordaż, IED, taktyka morska — okazały się kluczowe siedem miesięcy później.
Sea Breeze po 24 lutego 2022
- SB 2022: ANULOWANE przez US Navy z powodu inwazji rosyjskiej; zastąpione bułgarskim „Breeze 2022″ w Warnie/Burgas
- SB 2023: trzy serie — Glasgow + Loch Ewe (UK, 26.06–07.07.2023), Konstanca w Rumunii (5–6.09.2023, konferencja). Po raz pierwszy w historii bez wejścia na Morze Czarne
- SB 2024: skupione na rozminowywaniu (BG/UK/UA/US Navy), 3 serie
- Polski udział w SB 2023/2024: brak potwierdzonych źródeł publicznych — luka informacyjna
Źródła
- polukr.net — Formoza + 73. Centrum SSO + okręt „Gorłówka”
- Defence24 — manewry sojuszników
- Defence24 — Sea Breeze 2021 bez incydentów
- Polska Zbrojna — „Na fali napięć”
- USNI News — start SB21
- DVIDS — feature SB21
- DVIDS — CV-22B + free-fall SEAL Oczaków 26.06.2021
- c6f.navy.mil — USS Ross na M. Czarnym
- Wikipedia — 73. Naval Special Operations Center (obrona Kulbakino 2022)
- NATO HQ — komunikat 19.07.2021
