🎁 Odbierz -10% na pierwsze zamówienie. Zapisz się i zgarnij kod.
FORMOZA

Historia Formozy, cz. 2. Czas przemian: od Grup Specjalnych Płetwonurków do Wojsk Specjalnych (1990–2007)

FORMOZA ·
W 1990 roku Wydział Działań Specjalnych rozwiązano, a płetwonurkowie trafili do grupy okrętów rozpoznawczych. Przez kolejne siedemnaście lat zmieniali nazwy, wyjechali na pierwszą misję w Zatoce Perskiej, osłaniali ORP „Czernicki” w Iraku i doszli do samodzielnej jednostki w Wojskach Specjalnych.
SilentHeroes
SilentHeroes
| 9 min czytania | Obserwuj nas w Google

Obserwuj nas w Google

W historii Formozy lata 1990–2007 to okres, w którym jednostka formalnie przestała istnieć, a mimo to jej ludzie trafili na wojnę. Wydział Działań Specjalnych rozwiązano razem z PRL, a jego ludzie trafili do grupy okrętów rozpoznawczych jako kilka sekcji płetwonurków. Przez siedemnaście lat zmieniali nazwy, uczyli się pracować z NATO, pilnowali embarga w Zatoce Perskiej i osłaniali polski okręt w Iraku. Na końcu tej drogi znów stała samodzielna jednostka, tym razem w nowym rodzaju Sił Zbrojnych.

Nowa nazwa, ta sama woda (1990–1992)

Rozkazem dowódcy Marynarki Wojennej nr 0125 z 12 listopada 1990 roku nakazano rozformować z dniem 15 grudnia 1990 roku Wydział Działań Specjalnych 3. Flotylli Okrętów, czyli gdyńskiego związku okrętów Marynarki Wojennej. Ludzie i zadania zostały. W etacie Grupy Okrętów Hydrograficznych tej samej flotylli utworzono Grupy Specjalne Płetwonurków (GSP) i Grupę Zabezpieczenia Technicznego. Z dniem 1 czerwca 1992 roku Grupę Okrętów Hydrograficznych przemianowano na Grupę Okrętów Rozpoznawczych. W tej strukturze morscy komandosi przetrwali do 2007 roku.

W tym samym 1990 roku Ministerstwo Spraw Wewnętrznych utworzyło jednostkę GROM, zupełnie nową formację specjalną. Płetwonurkowie z Gdyni szli inną drogą: zamiast nowego startu mieli ciągłość, ale też brak samodzielności. Przez kolejne lata byli pododdziałem, nie jednostką.

Lata 90.: ratownictwo, wizyty i pierwsze kontakty z NATO

Grupami dowodził od 1989 do 1998 roku komandor porucznik (kmdr por.) Andrzej Szymański, a od 1999 roku komandor podporucznik (kmdr ppor.) Jan Pawłowski. Poza szkoleniem bojowym płetwonurkowie brali udział w wielu akcjach poszukiwawczo-ratowniczych i zabezpieczali od strony morza oficjalne wizyty najwyższej rangi: premierów, prezydentów i koronowanych głów. Od 1994 roku, jak podawała strona jednostki, współpracowali z jednostkami z państw NATO, między innymi z USA, Wielkiej Brytanii, Niemiec i Francji.

Zmieniał się też charakter samej służby. Z dywersantów, którzy mieli podpłynąć pod okręt i podłożyć minę, płetwonurkowie stawali się wielozadaniowymi sekcjami specjalnymi. W wyposażeniu pojawiły się holowniki podwodne „Holonur”, czyli napędzane urządzenia ciągnące płetwonurka pod wodą, oraz łodzie pontonowe. Do celu można było dotrzeć z morza, spod wody albo ze spadochronem.

Pierwsza misja: Zatoka Perska 2000–2001

Na przełomie wieków płetwonurkowie wyjechali na misję zagraniczną. Zgodnie z postanowieniem Prezydenta RP polski kontyngent wojskowy działał od 21 października 2000 roku do 19 stycznia 2001 roku w Wielonarodowych Morskich Siłach Kontroli Dostaw w Zatoce Perskiej (ang. Multinational Interception Force, MIF). Była to międzynarodowa formacja, która kontrolowała ruch statków, żeby egzekwować sankcje ONZ wobec Iraku. Kontyngent liczył sześciu żołnierzy: oficera i pięciu podoficerów z Grup Specjalnych Płetwonurków.

Embargo Rada Bezpieczeństwa ONZ nałożyła na Irak po napaści na Kuwejt w 1990 roku. W praktyce chodziło o zatrzymywanie i przeszukiwanie statków podejrzanych o łamanie embarga. Polacy działali z pokładów okrętów US Navy. Trzy miesiące to niewiele, ale płetwonurkowie z Gdyni robili to samo co sojusznicy, na tym samym akwenie i według tych samych procedur.

Sekcje Działań Specjalnych i czternaście miesięcy na „Czernickim”

W 2002 roku Grupy Specjalne Płetwonurków przemianowano na Sekcje Działań Specjalnych. Dowództwo objął kmdr ppor. Tomasz Żuk. W tym samym roku zaczęła się najdłuższa misja tego okresu.

10 lipca 2002 roku ze Świnoujścia wyszedł okręt wsparcia ORP „Kontradmirał Xawery Czernicki”. Dołączył do zespołu wsparcia 5. Floty US Navy w operacji Enduring Freedom (Trwała Wolność), prowadzonej po zamachach z 11 września 2001 roku. Okręt zaopatrywał jednostki koalicji i był bazą dla zespołów kontrolujących podejrzane statki. Na jego pokładzie przez całą misję służyło po sześciu płetwonurków bojowych, którzy zmieniali się kolejnymi grupami.

Marynarze na pokładzie ORP Kontradmirał Xawery Czernicki przed wyjściem na misję, Świnoujście, 10 lipca 2002

Wiosną 2003 roku „Czernicki” wszedł do operacji Iraqi Freedom (Iracka Wolność). Patrolował cieśninę Chaur Abd Allah i eskortował konwoje z pomocą humanitarną do irackiego portu Umm Kasr, w tym pierwszy taki transport. Wody były płytkie, pełne wraków z wcześniejszych wojen, a z brzegu groził ostrzał. Zadaniem płetwonurków była ochrona okrętu i konwojów. Szturm na iracki terminal naftowy w nocy z 20 na 21 marca 2003 roku przeprowadził GROM, a nie płetwonurkowie Marynarki Wojennej. To dwie różne historie i dwie różne role. Okręt wrócił do Świnoujścia 10 września 2003 roku, po czternastu miesiącach i ponad 30 tysiącach mil morskich w obu operacjach.

Od sekcji do jednostki (2003–2007)

Doświadczenia z Zatoki przyspieszyły rozmowy o samodzielności. W 2003 roku powstała koncepcja Morskiego Pododdziału Operacji Specjalnych, a w 2004 roku Jednostki Morskich Działań Specjalnych. Plan rozwoju rozpoznania wojskowego na lata 2003–2008 zakładał, że Grupa Okrętów Rozpoznawczych z sześcioma Sekcjami Działań Specjalnych rozrośnie się w dywizjon z morską jednostką specjalną. Pięcioma sekcjami dowodzili wtedy oficerowie, szóstą chorąży. Kolejny plan, na lata 2005–2010, od tego odstąpił i przewidywał tylko więcej sekcji.

W połowie dekady wrócono do nazwy Grupy Specjalne Płetwonurków. Dowodzili nimi kolejno kapitan marynarki (kpt. mar.) Krzysztof Niedźwiecki (2004–2006) i kmdr ppor. Artur Dajnowiec (2006–2007).

Przełom przyszedł razem z reformą całych Wojsk Specjalnych. Decyzją Ministra Obrony Narodowej z 14 listopada 2006 roku, kolejną z 24 stycznia 2007 roku i rozkazem dowódcy Marynarki Wojennej z 9 marca 2007 roku szef Sztabu Marynarki Wojennej miał do końca 2007 roku sformować w Gdyni Morską Jednostkę Działań Specjalnych (MJDS), podległą bezpośrednio dowódcy Marynarki Wojennej. Jej pierwszym dowódcą został kmdr por. Jan Pawłowski, który po raz drugi stanął na czele morskich komandosów.

24 maja 2007 roku Sejm uchwalił ustawę, która uczyniła Wojska Specjalne odrębnym rodzajem Sił Zbrojnych. Weszła w życie 4 lipca 2007 roku. Kolejne decyzje ministra z lipca i września oraz rozkaz dowódcy Marynarki Wojennej z 5 listopada 2007 roku przesądziły, że z dniem 1 stycznia 2008 roku MJDS przechodzi pod dowódcę Wojsk Specjalnych.

Koniec drugiego rozdziału historii Formozy (2007)

Siedemnaście lat po rozwiązaniu Wydziału płetwonurkowie znów mieli samodzielną jednostkę, własnego dowódcę i miejsce w strukturze, w której działania specjalne były główną sprawą, a nie dodatkiem do floty. Zabrali ze sobą tradycję z torpedowni na Oksywiu, doświadczenie z Zatoki Perskiej i nazwę, którą wszyscy i tak znali: Formoza. Urzędowo jednostka przyjęła ją kilka lat później. O tym, co działo się po 1 stycznia 2008 roku, opowiada część 3 cyklu.

Od sekcji płetwonurków do jednostki specjalnej

Zatoka Perska, „Czernicki” i droga do Wojsk Specjalnych to tylko fragment historii. FORMOZA – kompletny zestaw 2 ebooków: historia, etos i wyposażenie jednostki w części 1, cała ścieżka rekrutacji do JW 4026 w części 2.

Kup teraz = prosto do kasy, dostęp od razu po opłaceniu. 30 dni na zwrot.

Najczęstsze pytania

Jak nazywała się Formoza w latach 90.?

Od grudnia 1990 roku płetwonurkowie tworzyli Grupy Specjalne Płetwonurków w Grupie Okrętów Hydrograficznych, od 1992 roku nazywanej Grupą Okrętów Rozpoznawczych 3. Flotylli Okrętów. W 2002 roku przemianowano je na Sekcje Działań Specjalnych, a w połowie dekady wrócono do nazwy Grupy Specjalne Płetwonurków. Potocznie przez cały czas mówiło się „Formoza”.

Kiedy płetwonurkowie Formozy wyjechali na misję do Zatoki Perskiej?

Od 21 października 2000 roku do 19 stycznia 2001 roku sześciu żołnierzy Grup Specjalnych Płetwonurków służyło w Wielonarodowych Morskich Siłach Kontroli Dostaw w Zatoce Perskiej, pilnujących embarga ONZ na Irak.

Co robili płetwonurkowie na ORP „Kontradmirał Xawery Czernicki”?

Od lipca 2002 do września 2003 roku po sześciu płetwonurków bojowych chroniło okręt podczas operacji Enduring Freedom i Iraqi Freedom. W Iraku osłaniali patrole w cieśninie Chaur Abd Allah i konwoje z pomocą humanitarną do portu Umm Kasr.

Czy Formoza szturmowała terminal naftowy w Iraku?

Nie. Terminal naftowy w nocy z 20 na 21 marca 2003 roku opanował GROM. Płetwonurkowie Marynarki Wojennej w tym czasie chronili ORP „Kontradmirał Xawery Czernicki” i konwoje.

Kiedy Formoza weszła do Wojsk Specjalnych?

Morską Jednostkę Działań Specjalnych formowano w Marynarce Wojennej w 2007 roku, a z dniem 1 stycznia 2008 roku przekazano ją dowódcy Wojsk Specjalnych.

Źródła

  • Jarosław Ciślak, artykuł o Jednostce Wojskowej Formoza, Nowa Technika Wojskowa nr 12/2014; skrócona wersja: historia jednostki, formoza.wp.mil.pl.
  • Jednostka Wojskowa Formoza — poczet dowódców oraz archiwalne wersje strony jednostki: formoza.wp.mil.pl/pl/3.html (Internet Archive, 30.04.2009) i /pl/128.html (19.03.2014).
  • Postanowienie Prezydenta RP o użyciu Polskiego Kontyngentu Wojskowego w Wielonarodowych Morskich Siłach Kontroli Dostaw w Zatoce Perskiej, M.P. 2000 nr 31 poz. 637.
  • Ustawa z 24 maja 2007 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2007 nr 107 poz. 732.
  • Polska Zbrojna — „Równanie z »Iksem«” (ORP „Kontradmirał Xawery Czernicki” w Zatoce Perskiej).
  • Special Ops — „Formoza” (7–8/2010); defence24.pl — „Jednostka Formoza ma już 40 lat”; sof-mag.pl — „Święto JWF”.
  • Polska Zbrojna i special-ops.pl — relacje o opanowaniu irackiego terminalu naftowego przez GROM w marcu 2003 roku.
  • Zdjęcia: ORP „Kontradmirał Xawery Czernicki” w Świnoujściu, 10 lipca 2002 — Ministerstwo Obrony Narodowej (Wikimedia Commons).

Powiązane wpisy

Dodaj komentarz

Komentarze są moderowane. Trzymajmy ton — bez wyzwisk, bez teorii spiskowych, bez ujawniania danych operatorów.

Zaloguj się