3 Cichociemnych. 3 partyzantów „Żelbetu”. 1 niezidentyfikowany. 7 poległych w jednym domu na podkrakowskim Łęgu. 8 maja 1944 r. po południu rozegrała się walka, w której polskie podziemie poniosło stratę bezprecedensową — w żadnym innym pojedynczym starciu nie zginęło aż trzech Cichociemnych jednocześnie. Z 316 zrzuconych do okupowanej Polski poległo w sumie 102 — ale tylko w Łęgu trzech naraz. 82 lata później przed pomnikiem przy ul. Centralnej w Krakowie wartę honorową pełniła Jednostka Wojskowa NIL — formacja, która od 12 maja 2010 r. dziedziczy tradycje Kedywu Komendy Głównej AK.
Uroczystość zorganizowała Rada Dzielnicy XIV Krakowa wraz ze Zrzeszeniem „Wolność i Niezawisłość” Obszar Południowy. W imieniu Instytutu Pamięci Narodowej kwiaty złożyła zastępca dyrektora oddziału krakowskiego, Cecylia Radoń.
Co wydarzyło się 8 maja 1944 r.
Dom w podkrakowskim Łęgu (dziś dzielnica Kraków XIV Czyżyny) służył jako magazyn broni i amunicji ze zrzutów alianckich, gromadzonych pod operację „Luty” — planowanego odbicia z więzienia przy ul. Montelupich płk. Józefa Spychalskiego „Lutego”, komendanta Okręgu AK Kraków, aresztowanego przez Gestapo 24 marca 1944 r. Sprzęt zwoził do Łęgu pluton „Żelbetu” pod kpt. Adamem Żuwałą „Gołąbem”. W nocy 7/8 maja dotarli do magazynu czterej Cichociemni zrzuceni miesiąc wcześniej.
Około godziny 13:00 jedenastu funkcjonariuszy niemieckiej Sicherheitspolizei otoczyło budynek. Wsparł ich kilkunastoosobowy oddział żandarmerii. Doszło do kilkugodzinnej walki — Niemcy zdobyli dom dopiero po jego podpaleniu. Zginęło prawdopodobnie siedmiu obrońców (w tym jeden niezidentyfikowany, którego szczątki znaleziono w zgliszczach), uciekło tylko czterech. Po stronie napastników poległ SS-Sturmscharführer Erwin Steinke. Śmierć ponieśli też trzej cywile mieszkający w okolicy: Eleonora Tynor, jej wnuk Kazimierz Tynor i Anna Stachowicz (zmarła od ran w szpitalu).
Trzech Cichociemnych z operacji „Weller 11″
Wszyscy trzej polegli oficerowie elity polskiej dywersji byli zrzuceni w tej samej operacji lotniczej — „Weller 11″ w nocy 14/15 kwietnia 1944 r. Z brytyjskiej bazy w Brindisi we Włoszech wystartował samolot SOE z grupą oficerów wyszkolonych w Wielkiej Brytanii. Lądowali na placówce odbiorczej koło Proszowic. Walczyli niespełna trzy tygodnie.
- ppor. piech. Bronisław Kamiński „Golf” (ur. 15.11.1918 Binarowa, pow. gorlicki) — przydział: Podokręg AK Rzeszów, Kedyw.
- ppor. piech. Włodzimierz Lech „Powiślak” (znany też jako „Mławiak”, ur. 3.07.1920 Mława) — przydział: Podokręg AK Rzeszów, Kedyw.
- ppor. piech. Józef Wątróbski „Jelito” (znany też jako „Żyła”, ur. 19.02.1914 Klecza Dolna) — pierwotny przydział: Podokręg AK Rzeszów; przeniesiony do magazynu w Łęgu.
Czwarty zrzucony tej samej nocy — kpt. Jerzy Niemczycki „Janczar” — wydostał się z płonącego budynku i przeżył wojnę.
Z 316 Cichociemnych zrzuconych do okupowanej Polski w latach 1941–1944 poległo 102 — żadna inna pojedyncza walka nie pochłonęła aż trzech jednocześnie. Łęg jest pod tym względem unikatowy w historii formacji.
Polegli „Żelbetu”
Obok trzech Cichociemnych w domu na Łęgu zginęło trzech partyzantów Zgrupowania AK „Żelbet” Okręgu Kraków:
- Leszek Korol „Chrystian”
- Henryk Walczak „Waligóra”
- Zygmunt Szewczyk „Tygrys”
Sześciu zidentyfikowanych pochowano na cmentarzu parafialnym w Luborzycy pod Krakowem.
Pomnik na ul. Centralnej
W 1979 r. w miejscu dawnej akcji odsłonięto pomnik — cztery granitowe bloki na prostokątnej podstawie, z brązową tablicą zawierającą znak Polski Walczącej i nazwiska sześciu poległych żołnierzy AK oraz trzech ofiar cywilnych. Adres: ul. Centralna w krakowskiej dzielnicy XIV Czyżyny.
Dlaczego JW NIL
Obecność Jednostki Wojskowej NIL z Krakowa przy pomniku w Łęgu nie jest kurtuazyjna. To dosłowny gest dziedziczenia.
- Decyzją Nr 173/MON Ministra Obrony Narodowej z 12 maja 2010 r. Jednostka Wojskowa NIL formalnie przejęła dziedzictwo tradycji Kedywu Komendy Głównej Armii Krajowej — pionu Kierownictwa Dywersji koordynującego sabotaż, akcje bojowe i likwidacje na terenie okupowanej Polski.
- Patronem JW NIL jest gen. bryg. August Emil Fieldorf „Nil” — twórca i pierwszy dowódca Kedywu KG AK (powołanego rozkazem KG AK z 22 stycznia 1943 r.).
- Cichociemni byli operacyjnym instrumentem Komendy Głównej AK — większość z nich kierowano do struktur wywiadu, łączności i Kedywu, w tym do oddziałów wykonawczych w okupowanej Polsce. Trójka z Łęgu została skierowana do Podokręgu AK Rzeszów, do zadań sabotażowo-dywersyjnych.
- Patron NIL i tradycja Kedywu są więc bezpośrednim łącznikiem z poległymi w Łęgu — żołnierzami struktur, którymi Fieldorf „Nil” dowodził, i Cichociemnymi, których działania wpisywały się w plan operacji Kierownictwa Dywersji.
Warta JW NIL przy pomniku Łęgu staje się więc czymś więcej niż formą oddania honorów — jest aktem żywej ciągłości pomiędzy obrońcami magazynu broni z 1944 r. a współczesnym żołnierzem komponentu Wojsk Specjalnych. Dodatkowo: za cztery dni, 12 maja 2026 r., mija dokładnie 16 lat od formalnej decyzji o tym dziedziczeniu.
Uczestnicy uroczystości 8 maja 2026 r.
- Warta honorowa: Jednostka Wojskowa NIL.
- Instytut Pamięci Narodowej (oddział Kraków): Cecylia Radoń, zastępca dyrektora oddziału — złożenie kwiatów.
- Organizatorzy: Rada Dzielnicy XIV Czyżyny + Zrzeszenie „Wolność i Niezawisłość” Obszar Południowy w Krakowie.
- Dokumentacja fotograficzna: Zbigniew Galicki.
Powiązane wpisy
- 85 lat od pierwszego zrzutu Cichociemnych w Dębowcu (9.03.2026)
- Szkoła w Gliwicach nosi imię płk. Aleksandra Tarnawskiego — uroczystość w 82. rocznicę zrzutu ostatniego Cichociemnego (19.04.2026)
Źródła
- IPN oddział Kraków — komunikat z uroczystości w 81. rocznicy walki w Łęgu (8.05.2025): krakow.ipn.gov.pl.
- IPN oddział Kraków — broszura edukacyjna „Potyczka w Łęgu. W 80. rocznicę starcia żołnierzy Armii Krajowej z Niemcami 8 maja 1944″ (PDF, 2024).
- Fundacja im. Cichociemnych Spadochroniarzy AK — biogramy: Bronisław Kamiński „Golf”, Włodzimierz Lech „Powiślak”, Józef Wątróbski „Jelito”.
- Portal „Cichociemni — elita dywersji” (elitadywersji.org) — akta personalne operacji „Weller 11″ 14/15.04.1944.
- Decyzja Nr 173/MON Ministra Obrony Narodowej z 12 maja 2010 r. — przejęcie dziedzictwa tradycji Kedywu KG AK przez JW NIL.
