96 lat. Tyle miał płk Aleksander Tarnawski ps. „Upłaz”, gdy po raz ostatni skoczył ze spadochronem — z operatorami Jednostki Wojskowej GROM, z wysokości 2 500 metrów. Film «Ostatni», który dokumentuje tę chwilę i ostatnią rozmowę z ostatnim żyjącym Cichociemnym, trafił na YouTube 11 maja 2026 roku — cztery lata po jego śmierci i tuż przed Dniami Cichociemnych.
Dni Cichociemnych — historia, która wraca każdego maja
Każdego roku wiosną Wojskowa Akademia Techniczna w Warszawie staje się miejscem spotkania z historią, którą trudno znaleźć w podręcznikach. Dni Cichociemnych — organizowane przez Fundację Sprzymierzeni z GROM — to kilkudniowe zgrupowanie, podczas którego żołnierze GROM, harcerze i pasjonaci historii wojskowej wspólnie przywołują pamięć o Cichociemnych spadochroniarzach Armii Krajowej. Pokazy kondycji, demonstracje sprzętu, skoki — i przede wszystkim rozmowy o tym, kim byli ludzie, którzy dali się zrzucić nocą nad okupowaną Polską.
Dni Cichociemnych to nie jest zwykłe muzeum. To żywa tradycja kultywowana przez JW GROM — formację, która za punkt honoru uznaje kontynuowanie dziedzictwa Cichociemnych. Dla kandydatów do Wojsk Specjalnych i dla każdego, kto interesuje się historią polskiego SOF, to jedno z ważniejszych spotkań w roku.
Film, który czekał cztery lata
Dokument «Ostatni» wyprodukowano w 2022 roku. Reżyserami są Sebastian Czech i Krzysztof Kudelski. Zdjęcia: Sebastian Czech, Maciej Gajek, Krzysztof Kudelski, Paweł Waligóra i Artur Wierzbicki. Montaż: Krzysztof Kudelski. Produkcja: studio Q2. Długość: 25 minut.
Film trafił do sieci 11 maja 2026 roku — mimo że jego bohater odszedł w marcu 2022, a produkcja powstała jeszcze za jego życia. Cztery lata przerwy między realizacją a publikacją na YouTube sprawiły, że premiera zbiega się z Dniami Cichociemnych. To 25 minut, które warto mieć pod ręką przy każdej edycji tego spotkania.
Droga do Cichociemnych — przez Francję do Anglii
Aleksander Jan Michał Tarnawski urodził się 8 stycznia 1921 roku w Słocinie. Po wybuchu wojny przedostał się przez Francję do Anglii, gdzie służył początkowo w dywizji pancernej. Stamtąd trafił do programu Cichociemnych.
Szkolenie było kompleksowe: walka wręcz, strzelectwo, kursy minerskie i przygotowanie „legendy” — szczelnej historii na wypadek przesłuchania po lądowaniu w kraju. Rekrutacja do Cichociemnych oznaczała wejście w świat, z którego — jak się miało okazać — nigdy w pełni się nie wychodziło.
„Nigdy się nie ujawniłem. Może to z nawyków konspiracyjnych. Im mniej się o sobie mówi, tym mniej wiedzą o mnie życzliwi i nieżyczliwi.”
Płk Aleksander Tarnawski ps. „Upłaz”, film «Ostatni» (2022, reż. Czech/Kudelski) [00:02]
Noc zrzutu — 16/17 kwietnia 1944, okolice Banioschy
Tarnawski skoczył do Polski w nocy z 16 na 17 kwietnia 1944 roku, w okolicach Banioschy. W filmie wspomina, że początkowo bał się czarnej dziury w podłodze samolotu — i że strach zniknął dokładnie w momencie rozkazu skoku. Po lądowaniu działał w rejonie Nowogródka, biorąc udział w walkach partyzanckich.
O tych walkach mówi z dystansem — jako o działaniach często „prowincjonalnych”, dalekich od filmowego patosu. Za symboliczny koniec wojny uznał moment, gdy zimą przeszedł po lodzie na lewy brzeg Wisły i zobaczył martwe, zrujnowane miasto. Warszawa, styczeń 1945 roku.
101 lat ciszy — i ostatni skok z GROM-em
Po wojnie Tarnawski nie ujawnił się. Nie chodził na zjazdy kombatanckie, unikał oficjalnych imprez. Miał 101 lat i był ostatnim żyjącym Cichociemnym. Odszedł 4 marca 2022 roku w Gliwicach. Przed pogrzebem, 11 marca 2022 roku, pośmiertnie awansowano go do stopnia pułkownika.
Wcześniej — mając 96 lat — skoczył w tandemie z żołnierzami JW GROM z wysokości 2 500 metrów. Nie po to, żeby udowodnić cokolwiek mediom. Po to, żeby sprawdzić — jak sam mówił — swoją sprawność mentalną. Film pokazuje go też na strzelnicy JW GROM, gdzie trafia równie celnie jak regularni operatorzy.
Płk Tarnawski był honorowym członkiem rodziny JW GROM — formacji, która od początku swojego istnienia odwołuje się do tradycji Cichociemnych jako duchowych poprzedników polskiego SOF.
Trzy cytaty, które zostają
Film «Ostatni» nie jest pomnikiem. Jest rozmową — luźną, szczerą, miejscami zaskakującą. Tarnawski mówi o sobie rzeczy, których nie można nauczyć na żadnym kursie przywództwa.
„Nie czułem się żadnym bohaterem, wie pan, w żadnym wypadku. Ja nie miałem wpływu na te krzyże, które mi przydzielono” [11:22] — o odwadze i jej nagrodach.
„Ja żyję przyszłością zawsze, jakakolwiek by ona nie była. Zawsze interesuje mnie, co będę robił, a nie co robiłem” [08:51] — o orientacji mentalnej, którą dobrze znają selekcjonerzy Wojsk Specjalnych.
„Nie czułem się elitą. We wszystkich jednostkach świata wojskowych to było, proszę pana, tysiące. To nie było nic nadzwyczajnego” [23:57] — paradoksalnie najtrafniejsza definicja tego, jak naprawdę myśli elita.
Tradycja żywa — Dzień Cichociemnych na WAT, maj 2026
Każdego maja odbywa się Zjazd Cichociemnych Spadochroniarzy AK — tegoroczna edycja połączona została z projektem „Dzień Cichociemnych na WAT”, realizowanym przez Fundację SPRZYMIERZENI z GROM oraz Wojskową Akademię Techniczną. Ośrodek Szkolenia Lądowego Centrum Szkolenia Wojsk Specjalnych (OSL CSzWS) wsparł wydarzenie organizacyjnie, a Dowództwo Komponentu Wojsk Specjalnych reprezentowało Zgrupowanie CAMP STS 13.
Projekt skierowany jest do uczniów szkół średnich (w tym liceów o profilach mundurowych), studentów uczelni wyższych, harcerzy i organizacji proobronnych. W programie znalazły się: prezentacja Wojsk Specjalnych, wykłady o historii i zadaniach WS, omówienie dyspozycji sił CSzWS — a kulminacją była rekonstrukcja skoku spadochronowego w wykonaniu weteranów JW GROM. Patronat merytoryczny objęły JW 2305 i Stowarzyszenie Rodzin Cichociemnych.
Uczestnicy rywalizowali w biegu przełajowym „Wywalcz Jej Wolność” — AK-owski patronat jest tu dosłowny. Biegnie się o tradycję, którą Tarnawski niósł przez 96 lat. Film «Ostatni» pojawił się w tym samym tygodniu.
Dlaczego warto obejrzeć ten film teraz
25 minut. Tyle trwa «Ostatni». Wystarczy, żeby zrozumieć kilka rzeczy, których nie wyjaśni żaden podręcznik historii: jak działa konspiracyjna dyscyplina myślenia, skąd bierze się spokój w obliczu rozkazu skoku i dlaczego najskuteczniejsi żołnierze nie uważają siebie za bohaterów.
Film trafił na YouTube w maju 2026 roku — właśnie wtedy, gdy Dni Cichociemnych przypominają, że ta tradycja nie jest muzealnym eksponatem. Jest żywą nicią między AK a GROM-em, między 1944 a 2026 rokiem. Tarnawski był ostatnim węzłem tej nici. Film jest dowodem, że węzeł wciąż trzyma.
Źródła i materiały
- Film «Ostatni» — Płk Aleksander Tarnawski ps. „Upłaz” [YouTube, prem. 11.05.2026]
- «Ostatni» — karta filmowa [T2: filmpolski.pl]
- IPN Rzeszów: Odszedł ostatni Cichociemny — mjr Aleksander Tarnawski [T1]
- Dni Cichociemnych — CAMP STS 13, Warszawa 2025 [T2: elitadywersji.org]
