W sobotę 7 listopada 2026 r., około godziny 15:00, na Rynku Głównym w Krakowie zginęło sześć osób. Szesnaście osób trafiło do sześciu krakowskich szpitali – wśród nich dwóch policjantów, którzy zatrzymali sprawcę, i sam sprawca. Dyspozytornia medyczna zadysponowała 13 podstawowych zespołów ratownictwa medycznego, karetkę specjalistyczną i śmigłowiec Lotniczego Pogotowia Ratunkowego. Prokuratura prowadzi śledztwo w sprawie zabójstwa o charakterze terrorystycznym. Sprawca zmarł w szpitalu 9 listopada.
Media, opisując nagrania z miejsca zdarzenia, podały, że jeden z rannych policjantów po obezwładnieniu napastnika prawdopodobnie próbował sam założyć sobie opaskę uciskową – zwaną też stazą taktyczną – na postrzeloną rękę. Policja tego nie skomentowała. Niezależnie od przebiegu tego zdarzenia, systemy, według których szkoli się żołnierzy, policjantów i coraz częściej cywilów, stawiają sprawę jasno: najpierw zagrożenie, potem krwotok. Ten tekst wyjaśnia, jak działają TCCC i TECC.
TCCC i TECC: najpierw zagrożenie, potem pomoc
TCCC (Tactical Combat Casualty Care) to wytyczne opieki nad rannym w warunkach walki. Wywodzą się z doświadczeń amerykańskich operacji specjalnych – pracę założycielską opublikowali w 1996 r. F.K. Butler, J. Hagmann i E.G. Butler. Dziś rozwija je Joint Trauma System wspólnie z komitetem CoTCCC.
TECC (Tactical Emergency Casualty Care) przenosi te same zasady do świata cywilnego: na zamachy, strzelaniny i zdarzenia z wieloma rannymi. Opracowuje je komitet C-TECC. Czym dokładnie TECC różni się od TCCC, opisywaliśmy przy okazji szkolenia TECC dla podlaskich policjantów.
Oba systemy dzielą pomoc na trzy fazy, zależne od tego, czy zagrożenie wciąż trwa:
- pod bezpośrednim zagrożeniem (w TCCC: Care Under Fire, w TECC: Direct Threat Care) – sprawca wciąż jest aktywny. Najważniejsze jest usunięcie zagrożenia albo wyjście z jego zasięgu. Jedyny zabieg medyczny, na jaki jest miejsce, to zatrzymanie masywnego krwotoku z kończyny – opaską uciskową albo mocnym uciskiem. Ranny, który jest w stanie to zrobić, przemieszcza się do ukrycia i zakłada ją sobie sam;
- po ustaniu bezpośredniego zagrożenia (Tactical Field Care / Indirect Threat Care) – jest czas na ocenę rannego, drogi oddechowe, rany klatki piersiowej, ochronę przed wychłodzeniem;
- ewakuacja – opieka w drodze do szpitala.
Wytyczne C-TECC przewidują w tej fazie ten sam zakres działań dla wszystkich – od przypadkowego świadka po paramedyka. Dłuższe udzielanie pomocy w zasięgu napastnika naraża i rannego, i ratującego. Tak samo opisują to weterani GROM: dopóki trwa wymiana ognia, koledzy przejmują ogień, a samopomoc przychodzi dopiero potem.
Dlaczego właśnie krwotok
Analiza zgonów żołnierzy USA w Iraku i Afganistanie (Eastridge i in., 2012) wykazała, że wśród zgonów, którym potencjalnie dało się zapobiec, krwotok odpowiadał za 90,9%. Większość śmiertelnych krwawień dotyczyła tułowia i okolic przejściowych, czyli miejsc łączenia kończyn z tułowiem i szyi – tych opaską nie da się zatamować. Krwawienia z kończyn stanowiły 13,5% śmiertelnych krwotoków, ale właśnie je można zatrzymać najszybciej i najprościej.
Badanie Kragha i in. (2009) pokazało, że opaska założona przed wystąpieniem wstrząsu wiąże się z wyraźnie wyższą przeżywalnością niż opaska założona później. Stąd kolejność MARCH: najpierw masywny krwotok, dopiero potem drogi oddechowe, oddychanie, krążenie oraz uraz głowy i wychłodzenie. Masywny krwotok poprzedza drogi oddechowe, bo to najczęstsza przyczyna śmierci, której można zapobiec.
Opaska ma też swoją cenę. Doświadczenia z Ukrainy, gdzie ewakuacja trwa nieraz wiele godzin, pokazały szkody z opasek zakładanych bez potrzeby albo trzymanych zbyt długo. Aktualne wytyczne przewidują ponowną ocenę opaski po opanowaniu sytuacji i – gdy jest to bezpieczne i możliwe – zastąpienie jej opatrunkiem uciskowym. Szerzej piszemy o tym w tekście Staza taktyczna a lekcja z Ukrainy, a o zmianach w wytycznych – w omówieniu aktualizacji TCCC 2026.
Kto uczy się czego: poziomy TCCC i TECC
W wojsku TCCC jest szkolone warstwowo: kolejne poziomy rozszerzają zakres umiejętności. Czasy kursów podajemy według NAEMT, amerykańskiej organizacji, która prowadzi te szkolenia na licencji:
| Poziom | Dla kogo | Kurs NAEMT |
|---|---|---|
| Tier 1 – All Service Members (ASM) | każdy żołnierz | 7 godzin |
| Tier 2 – Combat Lifesaver (CLS) | żołnierz niebędący medykiem | 40 godzin |
| Tier 3 – Combat Medic / Corpsman (CMC) | medyk pododdziału | 63 godziny |
C-TECC w trzech dokumentach z lat 2024–2025 rozpisuje zakres czynności dla czterech poziomów:
- świadek zdarzenia (Active Bystander) – ucisk rany, opaska uciskowa, opatrunek uciskowy, wypełnienie rany, ułożenie rannego, ochrona przed wychłodzeniem;
- funkcjonariusz z obowiązkiem działania (First Responder with a Duty to Act) – policjant czy strażak bez uprawnień ratownika medycznego; dodatkowo m.in. opaska na okolice przejściowe, rurka nosowo-gardłowa, opatrunek wentylowy na ranę klatki piersiowej;
- personel medyczny z podstawowymi umiejętnościami (BLS) – ratownicy; dodatkowo m.in. zaawansowane udrażnianie dróg oddechowych i dostęp dożylny;
- personel z zaawansowanymi umiejętnościami (ALS) – paramedycy; dodatkowo m.in. odbarczenie odmy prężnej.
Dla osób bez żadnego przygotowania istnieje program Stop the Bleed, stworzony w USA po strzelaninie w Sandy Hook w 2012 r. Kurs trwa do 90 minut i uczy m.in. oceny bezpieczeństwa, wezwania pomocy, ucisku bezpośredniego, wypełnienia rany i założenia opaski.
Jak to wygląda w Polsce
Polskie prawo nie zna pojęć TCCC ani TECC. Ustawa o Państwowym Ratownictwie Medycznym przewiduje trzy poziomy:
- pierwszą pomoc – może jej udzielić każdy, bez kursu. Kto ją udziela, korzysta z ochrony prawnej przysługującej funkcjonariuszom publicznym;
- kwalifikowaną pierwszą pomoc (KPP) – kurs trwający co najmniej 66 godzin daje tytuł „ratownika”, ważny trzy lata. Obejmuje m.in. tamowanie krwotoków, resuscytację z użyciem AED i podawanie tlenu. Od 16 sierpnia 2025 r. szkolenie KPP odbywa się trzema ścieżkami: cywilną, w służbach podległych MSWiA (Policja, Państwowa Straż Pożarna, Straż Graniczna, Służba Ochrony Państwa) i w wojsku;
- zawód ratownika medycznego – wymaga ukończenia studiów.
Certyfikaty kursów TCCC i TECC, wydawane w Polsce na przykład przez ośrodki współpracujące z NAEMT, są certyfikatami szkoleniowymi. Nie dają dodatkowych uprawnień ustawowych. W Policji pierwsza pomoc jest częścią szkolenia zawodowego podstawowego: moduł „Udzielanie pierwszej pomocy” trwa 42 godziny. Szersze szkolenia z medycyny taktycznej przechodzą przede wszystkim kontrterroryści – w 2026 r. funkcjonariusze czternastu samodzielnych pododdziałów kontrterrorystycznych Policji, Biura Operacji Antyterrorystycznych (BOA) i Służby Ochrony Państwa szkolili się przez pięć dni z Wojskowym Instytutem Medycznym (opisywaliśmy to szkolenie).
Co może zrobić świadek
Na wypadek ataku MSWiA i Centrum Prewencji Terrorystycznej ABW prowadzą kampanię 4U: uważaj, uciekaj, ukryj się, udaremnij atak. Słysząc strzały, nie podchodź w ich stronę. Jeśli możesz, uciekaj i nie wracaj na miejsce zdarzenia. Jeśli nie możesz, ukryj się, zabarykaduj pomieszczenie, wycisz telefon i trzymaj się z dala od drzwi i okien. Konfrontacja z napastnikiem jest ostatecznością – tylko wtedy, gdy nie da się ani uciec, ani ukryć.
Dopiero w bezpiecznym miejscu przychodzi czas na pomoc innym: telefon na 112 z dokładnym miejscem i opisem zdarzenia, mocny ucisk krwawiącej rany, a przy krwotoku z ręki lub nogi, który zagraża życiu – opaska uciskowa, jeśli ktoś ją ma i umie jej użyć. Na tamowanie krwi nie trzeba czekać na karetkę. Podstaw można się nauczyć na krótkim kursie, takim jak Stop the Bleed.
Najczęstsze pytania
Czym TECC różni się od TCCC?
TCCC powstało dla wojska i warunków walki. TECC opiera się na tych samych zasadach, ale jest przeznaczone dla świadków zdarzeń, policji, straży i ratowników medycznych – na zamachy, strzelaniny i inne zdarzenia z wieloma rannymi. Ma też osobne wytyczne dla dzieci.
Czy cywil może założyć opaskę uciskową?
Tak. Ustawa o Państwowym Ratownictwie Medycznym zalicza do pierwszej pomocy również czynności wykonywane z użyciem wyrobów medycznych, a osoba udzielająca pierwszej pomocy jest chroniona prawnie. Opaskę zakłada się wyłącznie przy krwotoku z kończyny, który zagraża życiu.
Ile trwa kurs kwalifikowanej pierwszej pomocy?
Co najmniej 66 godzin: 25 godzin teorii i 41 godzin zajęć praktycznych. Zaświadczenie jest ważne trzy lata.
Źródła
- Małopolski Urząd Wojewódzki, komunikat z 8.11.2026: malopolska.uw.gov.pl
- Reuters, 9.11.2026: Krakow mass shooting assailant died in hospital
- Interia, kwalifikacja czynu przez Prokuraturę Okręgową w Krakowie: wydarzenia.interia.pl
- Poradnik Zdrowie, 8.11.2026, relacja o rannym policjancie: poradnikzdrowie.pl
- Joint Trauma System, Tactical Combat Casualty Care Guidelines, 1.05.2026
- C-TECC, TECC Guidelines for Active Bystanders, First Responders with a Duty to Act, BLS/ALS Clinicians (2024–2025): c-tecc.org
- NAEMT, kursy TCCC i TECC: naemt.org
- American College of Surgeons, Stop the Bleed: stopthebleed.org
- Butler F.K., Hagmann J., Butler E.G., Tactical combat casualty care in special operations, Military Medicine 1996 (PMID 8772308)
- Eastridge B.J. i in., Death on the battlefield (2001–2011), J Trauma Acute Care Surg 2012 (PMID 23192066)
- Kragh J.F. i in., Survival with emergency tourniquet use to stop bleeding in major limb trauma, Annals of Surgery 2009 (PMID 19106667)
- Ustawa o Państwowym Ratownictwie Medycznym, t.j. Dz.U. 2026 poz. 141; rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie kursu w zakresie kwalifikowanej pierwszej pomocy, t.j. Dz.U. 2021 poz. 411
- Akademia Policji w Szczytnie, informator o szkoleniu zawodowym podstawowym 2026: akademiapolicji.edu.pl
- MSWiA, kampania 4U: gov.pl
- Rynek Zdrowia (PAP), 9.11.2026, rozmowa z ratownikiem pola walki Markiem Pilewskim: rynekzdrowia.pl
- Polsat Sport, cykl „GROM. Tworzymy Historię. 35 lat”, odcinek „Życie po życiu” (medycyna pola walki)
Tekst ma charakter edukacyjny i nie zastępuje szkolenia z pierwszej pomocy. Zdjęcie: Komenda Wojewódzka Policji w Białymstoku – szkolenie TECC, sierpień 2026.