W 2024 roku słowem roku Oxfordu zostało „brain rot” – rzekome „gnicie mózgu” od nadmiaru bezwartościowych treści w sieci. Łatwo z tego zrobić straszak, trudniej sprawdzić, co naprawdę wiadomo. Zebraliśmy badania o tym, jak shortsy – krótkie filmy na TikToku, Instagramie, Facebooku i YouTube – wiążą się z uwagą i snem. Na koniec podpowiadamy, co z tego może wziąć ktoś, kto szykuje się do selekcji do Wojsk Specjalnych.
Shortsy a uwaga: co pokazują badania
Najszerszy obraz daje metaanaliza zespołu z australijskiego Griffith University, opublikowana we wrześniu 2025 roku w „Psychological Bulletin”. Autorzy zebrali 71 badań z udziałem ponad 98 tysięcy osób. Częstsze oglądanie krótkich filmów wiązało się ze słabszą uwagą i gorszą kontrolą impulsów – to związki umiarkowane. Słabszy, ale wyraźny był związek z gorszym samopoczuciem psychicznym, zwłaszcza ze stresem i lękiem. Nie znaleziono za to związku z samooceną ani obrazem własnego ciała.
Większość tych badań to jednorazowe ankiety i testy. Pokazują, że jedno idzie w parze z drugim, ale nie rozstrzygają, co jest przyczyną: czy shortsy osłabiają uwagę, czy ludzie z rozproszoną uwagą chętniej po nie sięgają.
Bliżej przyczyny jest eksperyment niemieckich badaczy z konferencji CHI w 2023 roku. Sześćdziesiąt osób wykonywało zadanie, w którym trzeba było pamiętać o zaplanowanej czynności na później. W przerwie jedni oglądali TikToka, inni Twittera albo YouTube, a jeszcze inni nie robili nic. W tym zadaniu gorzej pamiętała zaplanowane czynności tylko grupa, która w przerwie oglądała TikToka. Autorzy wiążą to z połączeniem krótkich filmów i szybkiego przeskakiwania między tematami. To efekt krótkotrwały i zmierzony w laboratorium.
Jest też wątek algorytmu. Badacze z Uniwersytetu Zhejiang pokazali w badaniu rezonansem, że filmy dobrane pod użytkownika przez algorytm pobudzają obszary mózgu związane z nagrodą i swobodnym „odpływaniem myślami” mocniej niż filmy przypadkowe. Personalizacja zmienia więc reakcję mózgu podczas oglądania. Badanie nie mierzyło jednak, czy trudniej przez to przestać, i nie jest dowodem na „uzależnienie od dopaminy”, o którym często się czyta.
Trzy mity, które warto odłożyć
„Mamy uwagę krótszą niż złota rybka – 8 sekund.” Ta liczba trafiła do obiegu z raportu marketingowego Microsoft Canada z 2015 roku, który przedrukował ją z serwisu Statistic Brain. BBC prześledziło jej drogę i nie znalazło za nią żadnego badania. Złote rybki zresztą pamiętają znacznie dłużej niż kilka sekund.
„Sam telefon na stole obniża sprawność umysłu.” Głośne badanie z 2017 roku tak sugerowało. Bezpośrednia próba jego powtórzenia nie potwierdziła wyniku, a metaanalizy znalazły tylko mały efekt, dotyczący pamięci roboczej.
„Skupiamy się już tylko przez kilkadziesiąt sekund.” Gloria Mark z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Irvine mierzyła, jak długo ludzie pracują na jednym ekranie, zanim przełączą się na inny. W 2003 roku było to średnio około 2,5 minuty, w latach 2016–2020 – 47 sekund. To wymowna zmiana, ale dotyczy nawyku przełączania przy komputerze, a nie ogólnej zdolności skupienia.
Sen: najbardziej spójne dane
Najbardziej spójne są badania nad ekranami i snem, choć dotyczą głównie dzieci i nastolatków. Przegląd 67 badań z lat 1999–2014, obejmujących różne ekrany – od telewizji po telefony – wykazał, że w 90 procentach z nich czas przed ekranem wiązał się z gorszym snem, głównie późniejszym zasypianiem i krótszym snem. Metaanaliza w „JAMA Pediatrics” z 2016 roku, obejmująca ponad 125 tysięcy dzieci i nastolatków, pokazała, że korzystanie z telefonu lub tabletu przed snem wiązało się z ponad dwukrotnie większymi szansami niedosypiania i niemal trzykrotnie większymi – senności w ciągu dnia. Gorzej spali nawet ci, którzy mieli urządzenie w sypialni, choć z niego nie korzystali. Wszystkie badania w tej metaanalizie były przekrojowe, więc pokazują związek, a nie dowód przyczyny.
Przy TikToku liczy się nie tylko czas, ale kontrola. W dwóch badaniach ankietowych z okresu pandemicznego lockdownu – na nastolatkach i na studentach – trudność z oderwaniem się od TikToka była silniej związana z odkładaniem pójścia spać niż sama częstotliwość i czas korzystania. Dla jakości snu takiej różnicy nie stwierdzono.
Dla kandydata sen to sprawa praktyczna. Podczas selekcji do JW AGAT opisanej przez „Polskę Zbrojną” kandydaci po jednej z nocy przespali nieco ponad godzinę. Braku snu na selekcji nie da się uniknąć, ale można nie zaczynać jej z niedosypianiem narastającym przez miesiące przygotowań. O tym, dlaczego forma rośnie podczas odpoczynku, pisaliśmy w tekście „Regeneracja przed selekcją”.
Nuda: eksperyment, który daje do myślenia
W 2014 roku zespół Timothy’ego Wilsona opublikował w „Science” serię eksperymentów, w których badani mieli przez kilka do kilkunastu minut po prostu siedzieć sami z własnymi myślami. Większości nie sprawiało to przyjemności. W jednym z badań uczestnicy mogli w tym czasie zadać sobie łagodny wstrząs elektryczny – taki, za którego uniknięcie wcześniej deklarowali gotowość zapłaty. Zrobiło to 67 procent mężczyzn i 25 procent kobiet.
Wilson nie badał shortsów ani selekcji. Selekcja ma jednak długie odcinki monotonii: marsze, czekanie, noce bez bodźców. Jeśli na co dzień każdą wolną chwilę wypełnia ekran, warto sprawdzić wcześniej, jak znosisz godzinę bez niego. O tym, gdzie na selekcji pęka psychika, pisaliśmy w tekście „Psychologia selekcji do Wojsk Specjalnych”.
Praktyczne zasady na czas przygotowań
- Telefon poza sypialnią. To prosta zasada, która odcina możliwość nocnego przewijania. Budzik za kilkanaście złotych rozwiązuje problem „ale ja mam w nim budzik”.
- Stała godzina odcięcia. Jeśli trudno ci przerwać przewijanie, ustal porę, po której telefon ląduje w innym pokoju. Decyzję podejmujesz raz, a nie co wieczór o północy.
- Część treningów bez słuchawek. Możesz robić część marszów i biegów w ciszy, żeby sprawdzić, jak znosisz monotonię.
- Ćwiczenie pamięci poleceń. Na początku treningu poproś kogoś o trzy zadania do wykonania na końcu i wykonaj je bez notatek. To nasz pomysł na ćwiczenie, a nie metoda sprawdzona w badaniach.
- Bez shortsów przed zadaniem wymagającym skupienia. W eksperymencie z pamięcią zamiarów TikTok w przerwie utrudnił powrót do zaplanowanego zadania. Przed nauką czy odprawą lepiej przejść się bez telefonu.
Nie chodzi o to, żeby wyrzucić telefon. Chodzi o to, żeby to on nie decydował, kiedy śpisz.
Uwagę, sen i spokój w nudzie też się trenuje
Selekcja sprawdza głowę tak samo jak nogi. MINDSET – mentalny podręcznik kandydata do WS to konkretny plan pracy z psychiką, zanim staniesz na starcie.
Kup teraz = prosto do kasy, dostęp od razu po opłaceniu. 30 dni na zwrot.
Powiązane wpisy
Najczęstsze pytania
Czy shortsy niszczą mózg?
Badania nie pokazują „niszczenia mózgu”. Częstsze oglądanie krótkich filmów wiąże się ze słabszą uwagą i kontrolą impulsów, a w jednym eksperymencie TikTok w przerwie pogorszył pamiętanie zaplanowanych czynności. Większość danych to jednak zależności, a nie dowód przyczyny.
Czy to prawda, że mamy uwagę krótszą niż złota rybka?
Nie. Liczba 8 sekund pochodzi z raportu marketingowego, który przedrukował ją z serwisu internetowego. BBC nie znalazło za nią żadnego badania naukowego.
Czy telefon przed snem naprawdę szkodzi?
U dzieci i nastolatków korzystanie z ekranów wieczorem konsekwentnie wiąże się z krótszym i gorszym snem. To badania przekrojowe, ale wniosek praktyczny jest prosty: telefon poza sypialnią i stała godzina odcięcia ograniczają nocne przewijanie.
Jak przygotować się na monotonię selekcji?
Warto wcześniej sprawdzić, jak znosisz długie odcinki bez bodźców – na przykład robiąc część marszów i biegów bez słuchawek i telefonu. Monotonia jest mniej dotkliwa, gdy nie jest zaskoczeniem.
Źródła
- Oxford University Press, „Brain rot” named Oxford Word of the Year 2024, 2.12.2024
- Nguyen L. i in., Feeds, feelings, and focus: A systematic review and meta-analysis examining the cognitive and mental health correlates of short-form video use, Psychological Bulletin 151(9), 2025, DOI 10.1037/bul0000498
- Chiossi F. i in., Short-Form Videos Degrade Our Capacity to Retain Intentions: Effect of Context Switching On Prospective Memory, CHI ’23, ACM 2023, DOI 10.1145/3544548.3580778
- Su C. i in., Viewing personalized video clips recommended by TikTok activates default mode network and ventral tegmental area, NeuroImage 237, 2021, DOI 10.1016/j.neuroimage.2021.118136
- S. Maybin, „Busting the attention span myth”, BBC World Service, 2017
- Ward A.F. i in., Brain Drain: The Mere Presence of One’s Own Smartphone Reduces Available Cognitive Capacity, Journal of the Association for Consumer Research 2(2), 2017, DOI 10.1086/691462
- Ruiz Pardo A.C., Minda J.P., Reexamining the “brain drain” effect: A replication of Ward et al. (2017), Acta Psychologica, 2022, DOI 10.1016/j.actpsy.2022.103717
- Böttger T., Poschik M., Zierer K., Does the Brain Drain Effect Really Exist? A Meta-Analysis, Behavioral Sciences, 2023
- Mark G., Attention Span, Hanover Square Press, 2023, ISBN 978-1-335-44941-2; UC Irvine, 2023
- Hale L., Guan S., Screen time and sleep among school-aged children and adolescents: a systematic literature review, Sleep Medicine Reviews 21, 2015, DOI 10.1016/j.smrv.2014.07.007
- Carter B. i in., Association Between Portable Screen-Based Media Device Access or Use and Sleep Outcomes, JAMA Pediatrics 170(12), 2016, DOI 10.1001/jamapediatrics.2016.2341
- Miedzobrodzka E., Du J., van Koningsbruggen G.M., TikTok use versus TikTok self-control failure: Investigating relationships with well-being, academic performance, bedtime procrastination, and sleep quality, Acta Psychologica, 2024, DOI 10.1016/j.actpsy.2024.104565
- Wilson T.D. i in., Just think: The challenges of the disengaged mind, Science 345(6192), 2014, DOI 10.1126/science.1250830
- M. Kowalska-Sendek, E. Korsak, „Bez schematów”, „Polska Zbrojna”, 2026
- Zdjęcie główne: operatorzy Jednostki Wojskowej Komandosów podczas szkolenia. Fot. Daniel Dmitriew / Jednostka Wojskowa Komandosów.
