13 listopada 1975 r. zastępca szefa Sztabu Generalnego WP do spraw organizacyjno-mobilizacyjnych wydał wykaz zmian, na mocy którego w 3. Flotylli Okrętów Marynarki Wojennej powstał Wydział Działań Specjalnych — 35 żołnierzy na etacie, Gdynia. Z tego wydziału wyrosła dzisiejsza Jednostka Wojskowa Formoza. Kulminacja jubileuszu 50-lecia przypadła na listopad 2025 r.: Msza w Kościele Garnizonowym, tablice na budynkach portu wojennego i gala w Teatrze Muzycznym w Gdyni.
Skąd się wzięła Formoza
Wykaz zmian z 13 listopada 1975 r. miał poprzednika. Od 1 października 1973 r. w Ośrodku Szkolenia Nurków i Płetwonurków WP w Gdyni działał Zespół Badawczy do spraw Płetwonurków Morskich, którego pierwszym dowódcą został kmdr por. Józef Rembisz. Jesienią 1974 r. (15 października – 30 listopada) na bazie 1. Batalionu Szturmowego w Dziwnowie przeprowadzono kurs działań specjalnych. Wydział Działań Specjalnych sformowano z dniem 1 stycznia 1976 r. (po wykazie zmian przyszło jeszcze zarządzenie szefa Sztabu MW z 26 stycznia 1976 r.), a na jego czele stanął Józef Rembisz.
Nazwa pochodzi od budynku. Jednostka zajęła starą torpedownię na terenie portu wojennego w Gdyni — obiekt stojący w wodzie, z lądem połączony molem. Wyglądał jak wyspa, więc dostał przezwisko „Formoza”, dawną nazwę Tajwanu.
Przez ponad trzy dekady jednostka należała do Marynarki Wojennej. 1 stycznia 2008 r. podporządkowano ją dowódcy Wojsk Specjalnych. Imię gen. broni Włodzimierza Potasińskiego nadano jej decyzją nr 51/MON z 12 lutego 2014 r.; sztandar wręczono jednostce 23 września tego roku. Historię patronatu opisujemy osobno: Sztandar JW Formoza — 12 lat pod imieniem gen. Potasińskiego.
Rok jubileuszowy 2025
Pół wieku jednostki przypadło na cały rok 2025, a nie tylko na listopad:
- 1–4 kwietnia — w Gdyni odbyła się 4. Allied SOFCOM Maritime Conference, konferencja morskich sił specjalnych NATO. Dowódca Formozy kmdr Jan Kwiatkowski wskazał, że jej termin zbiega się z 50-leciem jednostki i daje okazję do przedstawienia jej historii.
- 4 października — I Memoriał Pływacki „50/50 — Pięćdziesiąt Kabli na 50-lecie”: zawody wzorowane na historycznym szkoleniu morskich komandosów. Dystans 5 mil morskich (ok. 9250 m) po Zatoce Gdańskiej, od wyspy do Starej Torpedowni na Babich Dołach: w konkurencji pływackiej w pełnym sprzęcie pływackim tam i z powrotem, w pływacko-biegowej z powrotem do bazy biegiem, w umundurowaniu i z plecakiem.
- 5 października — Formoza Challenge Gdynia, finał cyklu biegów z przeszkodami: ponad 6 km na plaży Babie Doły.
13 listopada: pamięć i tablice
13 listopada 2025 r., dokładnie w 50. rocznicę wykazu zmian,, w Kościele Garnizonowym w Gdyni odprawiono Mszę Świętą, podczas której odsłonięto pamiątkową tablicę. Dowódca jednostki złożył wiązankę i zapalił znicz na grobie kmdr. Józefa Rembisza.
Tablice pamiątkowe odsłonięto i poświęcono także na budynkach jednostki w porcie wojennym, m.in. na samej „Formozie” — byłej powojennej torpedowni, od której jednostka wzięła nazwę.
Medale i pokolenia
Podczas uroczystej zbiórki dowódca wręczył pamiątkowy medal 50-lecia całemu stanowi osobowemu jednostki. Głos zabrał kmdr por. rez. Jan Pawłowski, były dowódca Formozy — w obchodach uczestniczyli też weterani służący w jednostce w latach 70. i 80.
19 listopada: zbiórka, gala i album
Główne uroczystości odbyły się 19 listopada 2025 r. O godz. 11:00 jednostka zebrała się na uroczystej zbiórce, na którą zaprosiła rezerwistów, byłych żołnierzy i pracowników. Wieczorem w Teatrze Muzycznym w Gdyni odbyła się gala jubileuszowa z podziękowaniami i wyróżnieniami.
19 listopada 2025 r. ukazał się też album „Jednostka Wojskowa FORMOZA. 50 lat morskich komandosów” (wydawnictwo Graf-ika) w wersji polsko-angielskiej. Obchodom towarzyszyły też bal jubileuszowy i trening koszykarski dla rodzin żołnierzy.
Więcej o jednostce: kmdr Józef Rembisz — twórca Formozy oraz rekrutacja do JW Formoza — przewodnik.
Powiązane wpisy
Źródła
- JW Formoza — historia jednostki: formoza.wp.mil.pl
- JW Formoza — „Święto Jednostki Wojskowej Formoza” (zaproszenie na 19.11.2025): formoza.wp.mil.pl
- JW Formoza — relacja z obchodów 50-lecia, Facebook, 26.11.2025: facebook.com
- Decyzja nr 51/MON z 12.02.2014 r. (Dz. Urz. MON z 2014 r. poz. 71): dz.urz.mon.gov.pl
- SHAPE — Allied SOF Maritime Conference, 2025: shape.nato.int
- Historia jednostki — „Święto JWF”, SOF Magazine: sof-mag.pl; Polska Zbrojna: polska-zbrojna.pl
- Memoriał Pływacki „50/50”: polska-zbrojna.pl; trojmiasto.pl; sof-mag.pl
- Formoza Challenge Gdynia 2025: trojmiasto.pl; formozachallenge.com
- Album: swiatksiazki.pl (karta wydawnicza); Polish Special Forces (Facebook), 19.11.2025
- Zdjęcia: JW Formoza (Facebook).
