4 sierpnia 1995 roku Minister Obrony Narodowej podpisał Decyzję nr 119/MON. Jeden dokument, kilka zdań urzędowego języka – a w praktyce moment, w którym najmłodsza wówczas jednostka polskich sił specjalnych oficjalnie stała się spadkobiercą jednej z najbardziej legendarnych formacji II wojny światowej. Jednostka Wojskowa GROM przejęła dziedzictwo i tradycje Cichociemnych Spadochroniarzy Armii Krajowej. W 2026 roku mija 31 lat od tej decyzji.
To nie było zwykłe „nawiązanie do tradycji” – a takich w Wojsku Polskim nie brakuje. GROM do dziś pozostaje – jak podkreślają publikacje o jednostce – jedyną formacją Sił Zbrojnych RP, która mówi o kontynuacji tradycji, a nie tylko o jej upamiętnianiu. Poniżej wyjaśniamy, skąd wziął się ten wybór, co dokładnie zapisano w decyzji i jak to dziedzictwo wygląda w codziennej symbolice jednostki.
Kim byli Cichociemni
Cichociemni to żołnierze Armii Krajowej szkoleni w Wielkiej Brytanii i zrzucani na spadochronach do okupowanej Polski. Ideę drogi lotniczej do kraju opracowali w 1940 roku dwaj oficerowie – kpt. Jan Górski i kpt. Maciej Kalenkiewicz. Sama nazwa narodziła się na przełomie 1941 i 1942 roku w ośrodkach szkoleniowych w Szkocji i oddawała charakter zadań skoczków – pracy „po cichu i po ciemku”.
Spośród 2 385 wyselekcjonowanych kandydatów pełne szkolenie ukończyło 605 żołnierzy, a do okupowanej Polski przerzucono ostatecznie 316 Cichociemnych – w 82 nocnych lotach między 15 lutego 1941 a 26 grudnia 1944 roku. Wśród nich była jedna kobieta: Elżbieta Zawacka „Zo” (1909-2009), kurierka i emisariuszka, w 2006 roku awansowana do stopnia generała brygady. 95 Cichociemnych wzięło udział w Powstaniu Warszawskim.
Ostatnim żyjącym Cichociemnym był płk Aleksander Tarnawski „Upłaz”, który zmarł 4 marca 2022 roku. Lista 316 nazwisk jest już zamknięta. Więcej o samych początkach formacji pisaliśmy przy okazji rocznicy pierwszego zrzutu – w tekście „85 lat od pierwszego zrzutu Cichociemnych”.
Jak narodziła się idea dziedzictwa
Pomysł, by GROM sięgnął właśnie po tradycję Cichociemnych, pojawił się w styczniu 1995 roku. Podczas wspólnych zimowych ćwiczeń GROM-u z brytyjskim 22. pułkiem SAS obecny był por. Bronisław Czepczak-Górecki „Zwijak” – jeden z żyjących wówczas Cichociemnych. To wtedy narodziła się myśl, by młoda jednostka nie budowała swojej tożsamości od zera, lecz oparła ją na formacji, z którą miała najwięcej wspólnego: sposób działania w małych, samodzielnych zespołach, skoki spadochronowe, praca w ukryciu.
Wniosek o przejęcie dziedzictwa złożył twórca i pierwszy dowódca jednostki, płk Sławomir Petelicki. Zwrócono się w tej sprawie do Zespołu Historycznego Cichociemnych i uzyskano pozytywną odpowiedź. Zgoda samego środowiska kombatanckiego była tu kluczowa – bez niej byłby to jedynie formalny gest.
Decyzja 119/MON – dlaczego „kontynuacja”, a nie „nawiązanie”
Decyzją nr 119/MON z 4 sierpnia 1995 roku – wydaną w porozumieniu z Ministrem Spraw Wewnętrznych i Administracji – Jednostka Wojskowa nr 2305 w Warszawie przejęła dziedzictwo i przyjęła wyróżniającą nazwę „Cichociemnych”. Pełna nazwa jednostki brzmi od tego czasu: Jednostka Wojskowa GROM Cichociemni. Wraz z nazwą – jak podają opracowania o dziedzictwie jednostki – przyjęła ona także motto Cichociemnych: „Wywalcz Jej wolność lub zgiń”.
Różnica między „kontynuacją” a „nawiązaniem” nie jest tu językową subtelnością. W praktyce oznacza to, że symbolika Cichociemnych stała się częścią bieżącej służby, a nie tylko muzealnym wspomnieniem. Jak podkreśla sama jednostka, wolą jej patronów było podtrzymanie nazwy „cichociemny”, która wkrótce mogłaby odejść wraz z ostatnimi żołnierzami tamtej formacji. Najlepiej widać to po oznace rozpoznawczej „CICHOCIEMNY”. Wprowadzono ją osobną decyzją nr 179/MON z 8 czerwca 2009 roku i – co istotne – nie przysługuje ona każdemu z samego faktu przydziału do jednostki. Prawo do jej noszenia zyskują żołnierze Zespołów Bojowych dopiero po ukończeniu kursu podstawowego i specjalistycznego szkolenia bojowego. To znak wypracowany, a nie nadany z urzędu. Sama jednostka nazywa dziś operatorów noszących ten łuczek „Cichociemnymi nowej generacji”.
Ciągłość widać też w symbolice – w szarym berecie i znaku spadochronowym, które nawiązują do spadochroniarzy Armii Krajowej. W Sali Tradycji jednostki znajduje się galeria zdjęć wszystkich 316 Cichociemnych.
Dwie daty na sztandarze
Symbolem tej ciągłości jest sztandar jednostki. Prezydent RP nadał go Postanowieniem z 17 sierpnia 1996 roku, a uroczyste wręczenie odbyło się 1 października 1996 roku w Pałacu Prezydenckim – sztandar wręczył prezydent Aleksander Kwaśniewski ówczesnemu dowódcy, płk. Marianowi Sowińskiemu.
Na płacie sztandaru umieszczono dwie daty: 13 lipca 1990 roku – dzień utworzenia GROM-u, oraz 15-16 lutego 1941 roku – noc pierwszego zrzutu Cichociemnych do okupowanej Polski. To jeden z niewielu polskich sztandarów wojskowych, który dosłownie łączy współczesną jednostkę z formacją sprzed pół wieku. Rolę rodziców chrzestnych sztandaru pełnili Agnieszka Petelicka oraz – ponownie – por. Cichociemny Bronisław Czepczak-Górecki „Zwijak”.
Pamięć o Cichociemnych wykroczyła zresztą poza samą jednostkę. 7 października 2013 roku w Warszawie, przy ulicy Matejki, odsłonięto Pomnik Cichociemnych Spadochroniarzy AK – na bloku czarnego granitu wyryto imiona i pseudonimy wszystkich 316 skoczków. Inicjatorem budowy był gen. Stefan Bałuk „Starba”, sam Cichociemny.
Najczęstsze pytania
Kiedy GROM przejął tradycje Cichociemnych?
4 sierpnia 1995 roku, na mocy Decyzji Ministra Obrony Narodowej nr 119/MON, wydanej w porozumieniu z MSWiA. W 2026 roku mija 31. rocznica.
Co oznacza pełna nazwa „Jednostka Wojskowa GROM Cichociemni”?
To oficjalna nazwa jednostki po przejęciu dziedzictwa. Człon „Cichociemni” to wyróżniająca nazwa nadana decyzją 119/MON, podkreślająca ciągłość z formacją Armii Krajowej.
Czy każdy żołnierz GROM-u nosi oznakę „CICHOCIEMNY”?
Nie. Oznakę rozpoznawczą „CICHOCIEMNY” (Decyzja nr 179/MON) mogą nosić żołnierze Zespołów Bojowych dopiero po ukończeniu kursu podstawowego i specjalistycznego szkolenia bojowego.
Ilu było Cichociemnych?
Do okupowanej Polski przerzucono 316 Cichociemnych w 82 nocnych lotach między 15 lutego 1941 a 26 grudnia 1944 roku. Pełne szkolenie ukończyło wcześniej 605 żołnierzy.
Źródła
- Jednostka Wojskowa GROM, „Historia Jednostki” – grom.wp.mil.pl (Decyzja 119/MON, Decyzja 179/MON, dane o Cichociemnych).
- H. Królikowski, „Koncepcja i tworzenie JW GROM jako jednostki sił operacji specjalnych”, Bezpieczeństwo. Teoria i Praktyka 2020, nr 2.
- P. Orłowski, „Znaczenie dziedziczenia tradycji cichociemnych spadochroniarzy Armii Krajowej przez Jednostkę Wojskową GROM”, Bezpieczeństwo. Teoria i Praktyka 2024, nr 2, s. 121-129.
- J. Tucholski, „Cichociemni” – monografia i wykaz osobowy skoczków Armii Krajowej.
- K. Śledziński, „Cichociemni. Elita polskiej dywersji”.
- Biuro Bezpieczeństwa Narodowego / prezydent.pl – odsłonięcie Pomnika Cichociemnych Spadochroniarzy AK (7.10.2013).
- Jednostka Wojskowa GROM, oficjalny profil (wpis z 4.08.2025) – łuczek „Cichociemny”, określenie „Cichociemni nowej generacji”.
- Zdjęcia: Archiwum / Własność Jednostki Wojskowej GROM.
