1 sierpnia 1944 roku o godzinie 17:00, w „godzinie W”, rozpoczęło się Powstanie Warszawskie. Do walki ruszyły oddziały Armii Krajowej, w tym formacje Kierownictwa Dywersji Komendy Głównej AK oraz Szarych Szeregów. Wśród nich były bataliony „Parasol”, „Zośka” i „Miotła”.
Ponad osiem dekad później ich tradycje pozostają żywe. Dziedziczą je zespoły Jednostki Wojskowej Komandosów z Lublińca: Zespół Bojowy A, Zespół Bojowy C oraz Zespół Dowodzenia. To opowieść o ciągłości tradycji – od powstańczych barykad, przez sztandary i proporce, po współczesnych żołnierzy wojsk specjalnych.
Godzina „W”
Powstanie Warszawskie rozpoczęło się 1 sierpnia 1944 roku o godzinie 17:00. Trzon sił powstańczych stanowiły oddziały Armii Krajowej, w tym żołnierze Kedywu i Szarych Szeregów – formacji, które wcześniej prowadziły akcje bojowe i dywersyjne w okupowanej Warszawie.
Bataliony „Parasol”, „Zośka” i „Miotła” walczyły w Powstaniu w składzie Zgrupowania „Radosław”, między innymi na Woli i Starym Mieście. Ich tradycje zostały później formalnie przejęte przez pododdziały 1. Pułku Specjalnego Komandosów, a dziś kontynuuje je Jednostka Wojskowa Komandosów.
„Zośka” – Zespół Dowodzenia JWK
Harcerski batalion „Zośka”, wywodzący się z Szarych Szeregów, zapisał się w historii Powstania między innymi uwolnieniem więźniów niemieckiego obozu koncentracyjnego KL Warschau, znanego jako Gęsiówka.
Tradycję batalionu przejął w 2000 roku Zespół Dowodzenia 1. Pułku Specjalnego Komandosów, a obecnie dziedziczy ją Zespół Dowodzenia JWK. Podstawą była decyzja Ministra Obrony Narodowej nr 53/MON z 30 marca 2000 roku. Widocznym znakiem tej ciągłości jest Krzyż Virtuti Militari przeniesiony w 2001 roku ze sztandaru batalionu „Zośka” na sztandar jednostki.
O tej tradycji pisaliśmy także przy okazji przekazania dowodzenia w Zespole Dowodzenia JWK.
„Parasol” – Zespół Bojowy C JWK
Batalion „Parasol” był jednym z najbardziej znanych oddziałów Kedywu. W czasie okupacji przeprowadzał akcje wymierzone w funkcjonariuszy niemieckiego aparatu terroru, a podczas Powstania Warszawskiego walczył w Zgrupowaniu „Radosław”.
Jego tradycję dziedziczy dziś Zespół Bojowy C JWK. W 2000 roku ówczesnemu Zespołowi Bojowemu C 1. Pułku Specjalnego Komandosów przekazano proporzec nawiązujący do tradycji „Parasola”. Z kolei odznakę pamiątkową zespołu – z nazwą „Parasol” umieszczoną na krzyżu harcerskim – zatwierdzono decyzją nr 37/MON z 18 kwietnia 2023 roku.
O żywej pamięci tej tradycji świadczy również hołd oddawany przez komandosów podczas rocznicy akcji „Koppe”.
„Miotła” – Zespół Bojowy A JWK
Batalion „Miotła” był oddziałem Kedywu Komendy Głównej AK. W czasie Powstania Warszawskiego walczył między innymi na Woli i Starym Mieście.
Jego tradycję dziedziczy Zespół Bojowy A JWK, zgodnie z decyzją nr 50/MON z 12 lutego 2014 roku. 3 marca 2023 roku w Warszawie zespołowi przekazano sztandar batalionu „Miotła”.
Historię tego oddziału opisaliśmy szerzej we wpisie Batalion „Miotła” – powstańcza elita.
To nie tylko symbol
Dziedziczenie tradycji w Wojsku Polskim nie jest wyłącznie gestem symbolicznym. Jego podstawę stanowią decyzje Ministra Obrony Narodowej. Zgodnie z decyzją nr 50/MON z 12 lutego 2014 roku JWK dziedziczy tradycje ośmiu formacji.
Obok „Parasola”, „Zośki” i „Miotły” znajdują się wśród nich między innymi 1. Samodzielna Kompania Commando oraz 1. Pułk Specjalny Komandosów – bezpośredni poprzednik dzisiejszej Jednostki Wojskowej Komandosów.
Przyporządkowanie tradycji jest konkretne:
- Zespół Bojowy A – „Miotła”
- Zespół Bojowy C – „Parasol”
- Zespół Dowodzenia – „Zośka”
Decyzje MON tworzą formalną ciągłość, a jej widocznymi znakami są sztandary, proporce i odznaki. Szerzej opisaliśmy je w tekście o symbolach Jednostki Wojskowej Komandosów.
Czym dziedziczenie nie jest
Warto odróżniać formalne dziedziczenie tradycji od samej historycznej bliskości. Nie każda tradycja związana z polskimi wojskami specjalnymi trafiła do JWK. Przykładowo tradycje Grupy Wawelberga dziedziczy Jednostka Wojskowa AGAT, a nie komandosi z Lublińca.
Precyzja w takich sprawach jest częścią szacunku dla historii, żołnierzy i ich współczesnych następców.
Pamiętamy
1 sierpnia pamiętamy o tych, którzy stanęli do walki o wolną Warszawę, oraz o wszystkich poległych i zamordowanych podczas Powstania Warszawskiego.
Dla żołnierzy z Lublińca nie jest to jedynie data w kalendarzu. To tradycje batalionów, które dziedziczą ich zespoły, oraz sztandary i proporce, przy których stają na baczność.
Pamiętamy.
Zdjęcie otwierające: żołnierz Jednostki Wojskowej Komandosów przy pomniku Zgrupowania „Radosław” i batalionu „Miotła” na Powązkach Wojskowych. Fot. D. Dmitriew / „Cisi i skuteczni”.
Źródła
- Decyzja Nr 50/MON z 12 lutego 2014 r. – dziedziczone tradycje Jednostki Wojskowej Komandosów (osiem formacji).
- Decyzja Nr 53/MON z 30 marca 2000 r. – przejęcie tradycji batalionu AK „Zośka”.
- Decyzja Nr 37/MON z 18 kwietnia 2023 r. – odznaka pamiątkowa Zespołu Bojowego C („Parasol”).
- P. Wronka, monografia Jednostki Wojskowej Komandosów (2024) – przyporządkowanie zespołów do tradycji batalionów AK.
- jwk.wp.mil.pl – dziedziczone tradycje i symbolika jednostki.
- Muzeum Powstania Warszawskiego oraz Instytut Pamięci Narodowej – historia Powstania Warszawskiego i batalionów „Parasol”, „Zośka”, „Miotła”.
