W pierwszym odcinku tej serii pokazaliśmy listę siedmiu cech, których Centrum Szkolenia Wojsk Specjalnych szuka u kandydatów. Na pierwszym miejscu stoi współpraca w grupie — z umiejętnością poświęcenia osobistych ambicji.
Zapowiedzieliśmy wtedy, że rozbierzemy te cechy pojedynczo. Zaczynamy od pierwszej — team playera — ale nie po to, żeby jeszcze raz powtórzyć, że zespołowość jest ważna. To już wiemy.
Pytanie brzmi inaczej: gdzie to się w ogóle sprawdza, na czym dokładnie polega — i czy da się tego nauczyć przed selekcją. Odpowiedź na to ostatnie jest mniej oczywista, niż się wydaje: w jedynym badaniu, jakie mamy, zespołowość różnicowała kandydatów już na wejściu.
Zadania grupowe, czyli miejsce, które kandydaci lekceważą
Najciekawsza obserwacja w tej sprawie nie dotyczy tego, czego jednostki szukają, tylko tego, czego kandydaci nie zauważają.
Dowódca Jednostki Wojskowej Komandosów, pytany przez nas o najczęstsze błędy przygotowania, wskazał wśród kluczowych obserwacji instruktorów dwie rzeczy, które kandydaci bagatelizują: zadania grupowe oraz okresy regeneracji.
To zdanie warto przeczytać dwa razy. Kandydat, który miesiącami liczy powtórzenia i skraca czasy, traktuje zadanie zespołowe jako przerwę między konkurencjami — coś, co się „przeczeka”. A to właśnie tam widać rzeczy, których nie pokaże żaden pomiar: sposób komunikacji, reakcję na zmęczenie, stosunek do reszty grupy.
Ten sam Dowódca opisuje selekcję jako proces, który — cytujemy dosłownie — „weryfikuje przede wszystkim charakter, odporność psychiczną i umiejętność funkcjonowania w zespole pod długotrwałą presją„. Nie „umiejętność współpracy” w oderwaniu od warunków. Pod długotrwałą presją — to jest cała różnica.
Trzy źródła, wspólny akcent
W poprzednim odcinku zestawiliśmy dwa źródła: listę CSzWS i wypowiedzi Dowódcy JWK. Dochodzi trzecie, niezależne.
Dowódca Jednostki Wojskowej AGAT, pytany w wywiadzie dla magazynu branżowego o cechy szczególnie pożądane u kandydatów, wymienił pięć. Trzecia brzmi:
Umiejętność pracy zespołowej — w AGAT nikt nie działa w pojedynkę; zaufanie i współpraca są kluczowe.
Dowódca JW AGAT, wywiad dla magazynu SOF-MAG (2026) — ⚠ pełne dane wydania nie są dostępne publicznie; treść wywiadu ukazała się w numerze płatnym
Mamy więc trzy głosy z polskiego środowiska Wojsk Specjalnych: oficjalną listę cech instytucji szkolącej i dwie wypowiedzi dowódców jednostek bojowych. ⚠ Nie opisują one tej samej procedury i nie są badaniem porównawczym — dotyczą różnych etapów: kursu, kandydatury i służby w jednostce. Wszystkie trzy wymieniają jednak współpracę lub funkcjonowanie zespołowe wśród kluczowych wymagań — choć w różnym kontekście i z różnym naciskiem.
Paradoks team playera, którego nikt nie tłumaczy kandydatom
I tu robi się naprawdę interesująco. Bo w tej samej piątce cech AGAT wymienia — jako drugą — coś, co na pierwszy rzut oka stoi w sprzeczności z zespołowością:
Wysoka motywacja i inicjatywa — kandydat nie czeka na gotowe instrukcje, lecz potrafi samodzielnie działać i proponować rozwiązania.
Dowódca JW AGAT, tamże
Zestawmy to z CSzWS, które żąda „poświęcenia osobistych ambicji”. Kandydat dostaje więc dwa polecenia naraz:
- podporządkuj własną ambicję celowi zespołu,
- i nie czekaj, aż ktoś ci powie, co masz robić.
To nie jest sprzeczność, tylko precyzyjnie zdefiniowane oczekiwanie — i większość kandydatów rozumie je źle w jedną albo w drugą stronę. Jedni czytają „zespołowość” jako bierność: robię, co każą, nie wychylam się. Drudzy czytają „inicjatywę” jako pozwolenie na indywidualne popisy.
Zestawienie tych deklaracji prowadzi do praktycznego rozróżnienia — już naszego, nie cytowanego ze źródeł. Idzie ono po przedmiocie, nie po natężeniu. Podporządkowaniu podlega ambicja — czyje nazwisko padnie, kto poprowadzi, kto będzie widoczny. Samodzielność dotyczy zadania — co trzeba zrobić w tej chwili, żeby zespół posunął się do przodu. Można jednocześnie zrezygnować z pierwszego i wykazać się drugim. Taka interpretacja spina to, co mówią źródła, ale nie jest przez nie wprost sformułowana.
Czy zespołowości można się nauczyć?
To pytanie zwykle kwitowano stwierdzeniem, że „albo się to ma, albo nie”. Od 2026 roku mamy coś lepszego niż opinie.
W 2026 roku w czasopiśmie Frontiers in Psychiatry ukazały się dwie odrębne publikacje w otwartym dostępie, dotyczące psychologicznych aspektów selekcji i szkolenia niemieckich sił specjalnych. Dla pytania o współpracę ważniejsza jest ta o psychologicznej gotowości bojowej (PCR), prowadzona wśród kandydatów KSK w toku podstawowego szkolenia. Autorzy opisują ją jako konstrukt wielowymiarowy i poddający się rozwijaniu, złożony z pięciu składowych:
- stabilność psychiczna,
- hardiness (odporność rozumiana jako postawa wobec trudności),
- funkcjonalna postawa wobec pracy,
- koleżeństwo i spójność zespołu,
- kompetencja w warunkach niepewności.
Czwarta pozycja jest bardzo blisko tego, o czym mówią CSzWS, JWK i AGAT: wspieranie zespołu, niezawodność, cel grupy przed własną pozycją. I tu pada ustalenie najmocniejsze z całego badania — wyjściowy poziom orientacji zespołowej istotnie przewidywał późniejsze uzyskanie kwalifikacji komandosa. Nie deklaracja i nie wrażenie instruktora: zmierzona na wejściu cecha, która różnicowała tych, co przeszli.
⚠ Trzeba jednak od razu powiedzieć, czego badanie nie wykazało. Autorzy prowadzili moduł treningowy poświęcony właśnie koleżeństwu i orientacji zespołowej — a istotne zmiany odnotowali tylko w dwóch innych wymiarach: hardiness i funkcjonalnej postawie wobec pracy. W samej orientacji zespołowej różnicy między grupą ćwiczącą a kontrolną nie stwierdzono. Czyli: ten wymiar jest ważny i wiąże się z powodzeniem, ale nie udowodniono, że dało się go w tej interwencji skutecznie podnieść.
⚠ Zastrzeżenia, bez których byłoby to nadużycie. To badania niemieckie — opisują procedurę i szkolenie w Bundeswehrze, a nie polski nabór; są też publikacjami naukowymi, nie komunikatem resortu, więc nie należy ich czytać jako oficjalnego opisu czyjejkolwiek procedury kwalifikacyjnej. A przy czytaniu samych liczb najważniejsze jest to: liczebność próby jest niejawna (autorzy zastrzegli ją ze względów operacyjnych), przydział do grup nie był losowy, więc mówimy o badaniu quasi-eksperymentalnym, a sam PCR mierzono kwestionariuszem samoopisowym — przy pozycjach w rodzaju „jestem niezawodny dla zespołu” trudno wykluczyć odpowiadanie zgodnie z oczekiwaniami. Osobno warto odnotować, że druga z tych publikacji — ta o samej procedurze kwalifikacyjnej, nie o module treningowym — zastrzega, że jej konstrukcja nie pozwala na wnioski predykcyjne ani przyczynowe; to zastrzeżenie dotyczy jej własnych korelacji, nie opisanego wyżej badania PCR. Całość traktujmy więc jako ważną wskazówkę, nie zamknięcie dyskusji.
Wniosek praktyczny jest mimo to trudny do zignorowania — tyle że biegnie inaczej, niż podpowiada intuicja. Skoro różnicował poziom, z jakim kandydat przychodzi, a nie przyrost wypracowany w trakcie szkolenia, to pracy nad zespołowością nie warto odkładać na selekcję. Tam jest już w dużej mierze weryfikowana, a nie kształtowana.
Co z tego wynika dla ciebie
- Nie traktuj zadania grupowego jak przerwy. Dowódca JWK wskazał je — obok regeneracji — jako element, który kandydaci potrafią bagatelizować. A to sytuacja, w której twój sposób pracy z ludźmi staje się widoczny.
- Ćwicz współpracę w zmęczeniu, nie na świeżo. Warunkiem jest funkcjonowanie w zespole pod długotrwałą presją. Wspólny trening w dobrym humorze niczego o tobie nie mówi.
- Naucz się oddawać prowadzenie. Podporządkowaniu podlega ambicja, nie myślenie. Jeśli ktoś inny ma lepszy pomysł, zespół idzie za nim — a ty nadal pracujesz.
- Nie czekaj na instrukcję. Bierność w zadaniu zespołowym bywa mylona z pokorą. To dwie różne rzeczy.
- Traktuj to jako obszar pracy, nie jako daną raz na zawsze cechę. W badaniu nad psychologiczną gotowością bojową orientacja zespołowa okazała się mierzalnym wymiarem, który różnicował kandydatów — a inne składowe tego konstruktu (hardiness, funkcjonalna postawa wobec pracy) poddały się treningowi. Masz więc nad czym pracować, zamiast liczyć na to, że „się okaże”.
Powiązane wpisy
Najczęstsze pytania
Gdzie może być oceniana praca zespołowa?
Publicznie dostępne materiały nie pozwalają odtworzyć pełnych kryteriów ani przebiegu polskich selekcji. Z wypowiedzi Dowódcy JWK wynika jednak, że zadania grupowe to element, którego kandydaci nie powinni lekceważyć, a istotna jest zdolność funkcjonowania w zespole pod długotrwałą presją, nie jednorazowy wynik. Na stronie kursu JATA prowadzonego przez CSzWS współpraca w grupie figuruje jako pierwsza z poszukiwanych cech.
Czy „poświęcenie ambicji” znaczy, że mam być bierny?
Nie. AGAT wymienia obok pracy zespołowej wysoką motywację i inicjatywę — kandydata, który nie czeka na gotowe instrukcje. Podporządkowaniu podlega ambicja, czyli potrzeba bycia widocznym, a nie samodzielne myślenie o zadaniu.
Czy zespołowości da się nauczyć przed selekcją?
Badanie z 2026 roku nad kandydatami niemieckiego KSK opisuje koleżeństwo i orientację zespołową jako jedną z pięciu składowych psychologicznej gotowości bojowej i wykazuje, że wyjściowy poziom tej składowej wiązał się z późniejszym uzyskaniem kwalifikacji komandosa. ⚠ Nie wykazano natomiast, żeby prowadzony w badaniu moduł treningowy istotnie ją podniósł — istotne zmiany wyszły w innych wymiarach. Praktyczny wniosek jest więc taki, że liczy się poziom, z jakim kandydat przychodzi, a pracy nad nim nie warto odkładać. ⚠ Rzecz dotyczy Bundeswehry, nie polskiego naboru.
Które jednostki wymieniają zespołowość wprost?
W publicznie dostępnych materiałach wymieniają ją wprost trzy źródła: Centrum Szkolenia Wojsk Specjalnych (współpraca w grupie na pierwszym miejscu listy siedmiu cech), Dowódca JWK (funkcjonowanie w zespole pod długotrwałą presją) oraz Dowódca AGAT-u (umiejętność pracy zespołowej wśród pięciu cech szczególnie pożądanych). ⚠ Pozostałe jednostki nie publikują porównywalnych list w otwartym dostępie, więc nie sposób stwierdzić, jak formułują to wymaganie u siebie.
Powiązane wpisy
- Czego naprawdę szukają Wojska Specjalne u kandydatów — odcinek 1 serii, z pełną listą siedmiu cech CSzWS
- „Bądź absolutnie uczciwy wobec siebie” — wywiad z Dowódcą JWK
- Polski doktorat: klasyczne testy siły nie różnicują kandydatów
Źródła
- Centrum Szkolenia Wojsk Specjalnych, strona kursu JATA — lista siedmiu cech poszukiwanych u kandydatów, z „współpracą w grupie (team player, umiejętność poświęcenia osobistych ambicji)” na pierwszym miejscu
- Wywiad własny redakcji SilentHeroes z płk. Marcinem Suszko, Dowódcą Jednostki Wojskowej Komandosów — autoryzowany 24.07.2026, publikacja 27.08.2026. Stąd teza o weryfikacji „umiejętności funkcjonowania w zespole pod długotrwałą presją” oraz obserwacja instruktorów o bagatelizowaniu zadań grupowych i okresów regeneracji
- Wywiad Dowódcy Jednostki Wojskowej AGAT dla magazynu SOF-MAG (2026) — pięć cech szczególnie pożądanych u kandydatów, w tym umiejętność pracy zespołowej oraz motywacja i inicjatywa
- Zdjęcie główne: zadanie zespołowe pod obciążeniem — drużyna niesie kłody podczas preselekcji do Jednostki Wojskowej Komandosów. Fot. D. Dmitriew / „Cisi i skuteczni”.
- Mair P., Michels M., da Silva D., Renner K.H., Wesemann U., Select them well, train them better! Psychological combat readiness in the German army special forces, Frontiers in Psychiatry 2026, DOI 10.3389/fpsyt.2026.1774426 (otwarty dostęp) — pięć składowych psychologicznej gotowości bojowej; istotne zmiany po treningu w hardiness i funkcjonalnej postawie wobec pracy, a wyjściowy poziom hardiness oraz orientacji zespołowej jako predyktory kwalifikacji komandosa
- da Silva D., Mair P., Renner K.H., Throne L., Wesemann U., The keys to success: personality traits and mental strategies are associated with success indicators in special forces selection, Frontiers in Psychiatry 2026, DOI 10.3389/fpsyt.2026.1774452 (otwarty dostęp)
