Rok temu, 7 listopada 2025 r., zmarł w Warszawie płk Zbigniew „Brzoza” Rylski — żołnierz batalionu „Parasol” Armii Krajowej i obrońca Pałacyku Michla na Woli. Miał 102 lata. Pochowano go 18 listopada 2025 r. na Cmentarzu Bródnowskim, po mszy w Katedrze Polowej Wojska Polskiego, którą celebrował biskup polowy Wiesław Lechowicz.
Tradycje batalionu „Parasol” nosi dziś Zespół Bojowy C Jednostki Wojskowej Komandosów (JWK) w Lublińcu — pododdział, który kultywuje pamięć tego oddziału. W pogrzebie uczestniczył dowódca JWK płk Marcin Suszko z delegacją żołnierzy, którzy wystawili proporzec jednostki.
Lida, Praga, Otwock — droga do AK
Zbigniew Wiesław Ostoja-Rylski urodził się 23 stycznia 1923 r. w Lidzie. Jego ojciec, płk Zygmunt Rylski, był dowódcą VI Obwodu Armii Krajowej Praga.
Od 1940 r. działał w warszawskich Szarych Szeregach, w organizacji „Wawer” Małego Sabotażu. W lutym 1942 r. został zaprzysiężony jako żołnierz AK. Od marca 1942 r. do lutego 1944 r. był łącznikiem Komendy VI Obwodu AK Praga przy mjr. Antonim Żurowskim. W 1943 r. ukończył II turnus Szkoły Podchorążych Rezerwy Piechoty w Otwocku i uczył się na kompletach maturalnych.
W marcu 1944 r., po aresztowaniu ojca przez Gestapo, przeszedł na Wolę z fałszywymi dokumentami na nazwisko „Andrzej Kaczor”.
1 sierpnia 1944 — od Czystego do „Parasola”
Na Woli pracował jako wywiadowca III Obwodu AK. 1 sierpnia 1944 r. o godzinie 16:30 ruszył z grupą szturmową III Obwodu do ataku na szpital na Czystem, zajmowany przez Wehrmacht. Po wycofaniu się do szkoły przy ul. Karolkowej natknął się przy ul. Leszno na żołnierzy 2. kompanii batalionu „Parasol” i dołączył do nich jako ochotnik. Przydzielono go do 1. kompanii batalionu w zgrupowaniu „Radosław” — grupie bojowej Kedywu Komendy Głównej AK, czyli formacji do zadań dywersyjnych i bojowych.
Pałacyk Michla i ranny „Gryf”
Walczył w obronie Pałacyku Michla na Woli i cmentarzy wolskich. 8 sierpnia 1944 r. na cmentarzu ewangelickim, sam ranny, wyniósł z pola walki ciężko rannego dowódcę, pchor. Janusza Brochwicza-Lewińskiego „Gryfa” — późniejszego generała brygady (zm. 2017) i członka honorowego Jednostki Wojskowej Komandosów.
Wola, Stare Miasto, Czerniaków, Wisła
Przeszedł cały szlak bojowy batalionu:
- Wola — Pałacyk Michla i cmentarze wolskie; ranny 6 i 8 sierpnia 1944 r.,
- Stare Miasto — 13 sierpnia ciężko ranny w walkach na terenie dawnego getta (zniszczony nadgarstek lewej ręki),
- Śródmieście i Górny Czerniaków,
- noc z 23 na 24 września 1944 r. — z ręką w gipsie przepłynął wpław Wisłę i dostał się na praski brzeg.
Po wojnie — więzienie i „Biografie żołnierzy batalionu Parasol”
We wrześniu 1945 r. ujawnił się przed Komisją Likwidacyjną AK. 17 stycznia 1946 r. w pokazowym procesie skazano go na więzienie — według biogramu Muzeum Powstania Warszawskiego na sześć lat (wobec zgromadzonych ogłoszono karę śmierci), według IPN na dwa lata. Wyszedł w marcu 1947 r. na mocy amnestii. Wyrok unieważniono w 1997 r.
Po latach napisał dwutomowe „Biografie żołnierzy batalionu Parasol” — jedno z podstawowych opracowań o żołnierzach oddziału. W czerwcu 2024 r. Rada m.st. Warszawy nadała mu tytuł Honorowego Obywatela Warszawy.
„Parasol” w Lublińcu
Decyzją Ministra Obrony Narodowej z 23 listopada 1995 r. tradycje batalionu „Parasol” przejął 1. Pułk Specjalny w Lublińcu — dziś Jednostka Wojskowa Komandosów. W jednostce nosi je Zespół Bojowy C.
Rylski był z jednostką blisko związany. W styczniu 2022 r. żołnierze JWK wraz z Klubem JWK zorganizowali mu 99. urodziny. Jednostka pożegnała go jako przyjaciela, świadka historii i autorytet dla kolejnych pokoleń komandosów.
23 stycznia 2023 r. żołnierze świętowali z nim setne urodziny. Ppłk Paweł Wronka z JWK opisał je później w artykule naukowym o tradycjach Armii Krajowej w jednostce: według samego jubilata były „najlepszymi ze wszystkich, jakie pamięta”.
Z tego samego tekstu wynika, jak ta więź wygląda na co dzień. Żołnierze Zespołu Bojowego C są obecni w miejscach upamiętnienia akcji „Koppe” i „Kutschera”. Ze względu na stan zdrowia kombatantów jednostka przeniosła spotkania świąteczne i uroczystości swojego święta z Lublińca do Warszawy.
Wronka przytacza też słowa innego żołnierza „Parasola”, Wojciecha Świątkowskiego „Korczaka”, który przedstawiał wnukom komandosów z Lublińca: „To są żołnierze z Lublińca, komandosi. Walczyli w Afganistanie i Iraku. I tak jak dziadzio są żołnierzami Parasola”.
Stopień i odznaczenia
W Powstaniu — starszy strzelec. Za życia — podpułkownik. Pośmiertnie mianowany na stopień pułkownika. Wśród odznaczeń był Krzyż Srebrny Virtuti Militari — najwyższego polskiego orderu wojennego.
- Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari
- Krzyż Oficerski i Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
- Krzyż Walecznych (dwukrotnie)
- Krzyż Partyzancki
- Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami i Srebrny Krzyż Zasługi
- Krzyż Armii Krajowej i Warszawski Krzyż Powstańczy
- Medal Wojska (czterokrotnie) i Medal „Za udział w wojnie obronnej 1939”
- Krzyż „Za Zasługi dla ZHP”
Cześć Jego pamięci
Pamięć o żołnierzach batalionu „Parasol” przechowują Muzeum Powstania Warszawskiego, Instytut Pamięci Narodowej i Zespół Bojowy C Jednostki Wojskowej Komandosów.
Powiązane wpisy
Najczęstsze pytania
Kim był Zbigniew „Brzoza” Rylski?
Żołnierzem 1. kompanii batalionu „Parasol” Armii Krajowej i obrońcą Pałacyku Michla w Powstaniu Warszawskim. Urodził się 23 stycznia 1923 r. w Lidzie, zmarł 7 listopada 2025 r. w Warszawie w wieku 102 lat. Pośmiertnie mianowano go pułkownikiem.
Czy Zbigniew Rylski był cichociemnym?
Nie. Cichociemni przechodzili szkolenie w Wielkiej Brytanii i byli zrzucani do okupowanej Polski. Rylski działał w konspiracji w Warszawie od 1940 r. — najpierw w Szarych Szeregach, od 1942 r. w Armii Krajowej.
Czy był ostatnim żołnierzem batalionu „Parasol”?
Był jednym z ostatnich. Komunikaty z listopada 2025 r. nazywały go ostatnim, ale według biogramów Muzeum Powstania Warszawskiego Witold Bartnikowski „Hobo” z 1. kompanii batalionu zmarł miesiąc później, 7 grudnia 2025 r.
Co łączy Rylskiego z Jednostką Wojskową Komandosów?
Tradycje batalionu „Parasol” przejął decyzją Ministra Obrony Narodowej z 1995 r. 1. Pułk Specjalny, dziś JWK — nosi je Zespół Bojowy C. Żołnierze jednostki organizowali Rylskiemu urodziny, a dowódca JWK z delegacją uczestniczył w jego pogrzebie.
Gdzie pochowano płk. Zbigniewa Rylskiego?
Na Cmentarzu Bródnowskim w Warszawie, 18 listopada 2025 r., po mszy w Katedrze Polowej Wojska Polskiego.
Źródła
- Instytut Pamięci Narodowej, „Pożegnanie Zbigniewa Rylskiego”: ipn.gov.pl
- Muzeum Powstania Warszawskiego, biogram powstańczy: 1944.pl
- Muzeum Powstania Warszawskiego, Archiwum Historii Mówionej: 1944.pl/archiwum
- Ordynariat Polowy WP, uroczystości pogrzebowe: ordynariat.wp.mil.pl
- PAP / dzieje.pl: komunikat o śmierci (7.11.2025), relacja z pogrzebu (18.11.2025)
- Jednostka Wojskowa Komandosów „Cisi i skuteczni”: komunikat z 7.11.2025, relacja z pogrzebu 18.11.2025
- Rada m.st. Warszawy, Honorowi Obywatele: um.warszawa.pl
- Strona batalionu „Parasol”: batalionparasol.pl
- P. Wronka, Tradycje Armii Krajowej kultywowane w Jednostce Wojskowej Komandosów, „Bezpieczeństwo. Teoria i Praktyka” 2024, nr 2, DOI: 10.48269/2451-0718-btip-2024-2-007 – setne urodziny, obecność ZB C na upamiętnieniach, cytat „Korczaka”
- Muzeum Powstania Warszawskiego, biogram Witolda Bartnikowskiego „Hobo”: 1944.pl
- Zdjęcie: fot. D. Dmitriew / Cisi i skuteczni
