W cyklu o zagranicznych jednostkach specjalnych opisaliśmy już SAS i Navy SEALs. Tym razem morska część brytyjskich sił specjalnych: Special Boat Service, czyli SBS. Jednostka, która zaczynała od składanych kajaków, a dziś prowadzi brytyjskie operacje specjalne na morzu, na wybrzeżu i pod wodą. Jej ludzie w połowie lat dziewięćdziesiątych szkolili też polskich specjalsów.
Lipiec 1940. Kajak zamiast okrętu
Pomysł przyniósł Roger Courtney, oficer Commandos i zapalony kajakarz. Latem 1940 roku przekonywał przełożonych, że dwóch ludzi w składanym kajaku (folboat) dopłynie tam, gdzie nie wejdzie żaden okręt. Żeby to udowodnić, nocą podpłynął do okrętu HMS „Glengyle” stojącego na rzece Clyde i „zaatakował” go na niby. Dostał zgodę na oddział liczący dwunastu ludzi.
Tak powstała Folboat Section, od 1941 roku No. 1 Special Boat Section. Jeszcze w tym samym roku Courtney popłynął na Morze Śródziemne. Razem z Nigelem Clogstoun-Willmottem, wypuszczony z okrętu podwodnego, nocą rozpoznawał z kajaka plaże na Rodos, wtedy włoskiej wyspie. Desant, do którego zbierali dane, nigdy się nie odbył. Courtney dostał za tę akcję Krzyż Wojskowy (Military Cross).
Żyronda, grudzień 1942
Najsłynniejszy rajd tamtych lat nie był formalnie akcją SBS, ale należy do jego rodowodu. Operację Frankton przeprowadził Royal Marines Boom Patrol Detachment, oddział powołany w lipcu 1942 roku pod dowództwem mjr. Herberta „Blondiego” Haslera.
W grudniu 1942 roku okręt podwodny HMS „Tuna” wysadził u ujścia Żyrondy pięć dwuosobowych załóg w kajakach Cockle Mk II: półsztywnych, z płóciennymi burtami i płaskim dnem. Płynęły w górę rzeki w stronę portu w Bordeaux, nocami, ukrywając się w dzień. Część kajaków przewróciła się na wzburzonej wodzie przy ujściu. Do celu dotarły dwa. Ich załogi podłożyły miny przylgowe pod statki stojące w porcie i uszkodziły sześć z nich.

Z dziesięciu ludzi przeżyło dwóch: Hasler i Bill Sparks. Przeszli przez okupowaną Francję i Hiszpanię do Gibraltaru. Dwóch komandosów zmarło z wychłodzenia, sześciu Niemcy schwytali i rozstrzelali.
Dwa różne SBS w jednej wojnie
W czasie wojny skrót SBS nosiły dwie różne formacje. Pierwsza to oddział Courtneya, wywodzący się z Commandos. Druga to oddział Jellicoe: w marcu 1943 roku resztę ludzi Courtneya, działających wtedy na Bliskim Wschodzie przy SAS, połączono z No. 62 Commando. Tak powstał Special Boat Squadron pod dowództwem mjr. George’a Jellicoe.
Ludzie Jellicoe działali na Morzu Egejskim: na kutrach rybackich, kajakach i pontonach, z rajdami na wyspy greckie zajęte przez Niemców. W 1944 roku formacja zmieniła nazwę na Special Boat Service, a w 1945 roku została rozwiązana razem z większością brytyjskich oddziałów specjalnych.

Od COBBS do Special Boat Service
Dzisiejszy SBS wyrasta z linii Royal Marines. Po wojnie ludzi i zadania wojennych oddziałów kajakowych przejęła powołana w 1947 roku Combined Operations Beach and Boats Section (COBBS) Royal Marines, którą początkowo dowodził Hasler. Rok później powstała w niej nowa Special Boat Section. Kolejne nazwy pokazują, jak oddział rósł:
- 1948: Special Boat Section,
- 1951: Special Boat Company,
- 1974: Special Boat Squadron,
- 1987: Special Boat Service.
Zmiana z 1987 roku nie dotyczyła tylko nazwy. SBS znalazł się wtedy razem z SAS pod wspólnym dowództwem brytyjskich sił specjalnych (United Kingdom Special Forces, UKSF), na którego czele stoi dyrektor sił specjalnych. Dziś jednostka nosi motto „By Strength and Guile” („Siłą i podstępem”). Wcześniej używała formuły „Not by strength, by guile” („Nie siłą, lecz podstępem”).
Fanning Head, noc z 20 na 21 maja 1982
Wojna o Falklandy to jeden z najlepiej opisanych epizodów SBS po 1945 roku. W kwietniu 1982 roku jego ludzie brali udział w odbiciu Georgii Południowej razem z SAS i Royal Marines. Na długo przed głównym desantem rozpoznawali plaże na Falklandzie Wschodnim.
W noc lądowania w zatoce San Carlos około dwudziestu pięciu żołnierzy SBS, przy wsparciu ogniowym niszczyciela HMS „Antrim”, uderzyło na argentyński posterunek na wzgórzu Fanning Head. Posterunek panował nad wejściem do zatoki. Gdy flota desantowa wpływała do San Carlos, już go tam nie było.
Qala-i-Jangi, listopad 2001
Pod koniec listopada 2001 roku w twierdzy Qala-i-Jangi koło Mazar-i-Szarif zbuntowali się jeńcy talibscy. W kilkudniowych walkach o twierdzę po stronie koalicji uczestniczyli żołnierze SBS. Brytyjski rząd potwierdził wówczas tylko tyle, że w tłumieniu buntu pomagały brytyjskie siły specjalne.
Wyspa Wight, 25 października 2020
Najlepiej opisana akcja SBS z ostatnich lat odbyła się u wybrzeży wyspy Wight, przy południowym brzegu Anglii. Na tankowcu „Nave Andromeda” pasażerowie na gapę zaczęli grozić załodze, a ta zamknęła się w pomieszczeniu bezpiecznym. Impas trwał około dziesięciu godzin.
Na prośbę policji hrabstwa Hampshire sekretarz obrony Ben Wallace i minister spraw wewnętrznych Priti Patel zgodzili się na użycie wojska. Na pokładzie było dwudziestu dwóch członków załogi. Szesnastu operatorów zjechało na linach ze śmigłowców i po około dziewięciu minutach siedmiu pasażerów na gapę było zatrzymanych, a załoga bezpieczna. Ministerstwo obrony napisało w komunikacie o „siłach zbrojnych”. To, że byli to ludzie z SBS, podały media.
Poole, Royal Marines i wspólna selekcja
SBS ma bazę w Poole w hrabstwie Dorset, nad kanałem La Manche. Kandydaci pochodzą przede wszystkim z Royal Marines. Selekcję przechodzą wspólnie z kandydatami do SAS; specjalizacja morska zaczyna się po niej: nurkowanie, kajaki, rozpoznanie podwodne, wejścia na pokład statków.

O tym, co jednostka robi dziś, wiadomo niewiele. Kolejne brytyjskie rządy trzymają się tej samej zasady: nie komentują działań sił specjalnych. Ministerstwo obrony przypominało ją w odpowiedziach parlamentarnych jako politykę „tego i poprzednich rządów”.
Polski ślad — Hel, Formoza i psy bojowe
Gdy na początku lat dziewięćdziesiątych powstawał GROM, jego żołnierzy uczyli instruktorzy z zagranicy. W 1993 roku do Polski przylecieli byli operatorzy Navy SEALs, a rok później do szkolenia dołączyli Brytyjczycy z SBS. Dla pierwszych sterników i nurków bojowych jednostki było to przełomowe doświadczenie. Pierwsza grupa wodna GROM-u, budowana na Helu, miała działać na wzór SBS.
Od 1994 roku kontakty z morskimi siłami specjalnymi państw NATO, w tym Wielkiej Brytanii, Stanów Zjednoczonych, Niemiec i Francji, utrzymuje też dzisiejsza Formoza. Działa w tym samym środowisku co SBS: z wody, pod wodą i na wybrzeżu.
Świeższy ślad prowadzi do Krakowa. Pod koniec lipca 2022 roku JWK i policyjny BOA zorganizowały tam Międzynarodowe Warsztaty K9 dla przewodników psów bojowych. Wśród siedmiu zespołów zagranicznych był zespół SBS, obok m.in. australijskiego SAS i niemieckich KSK oraz GSG 9.
Szary beret GROM-u nawiązuje do 1. Samodzielnej Brygady Spadochronowej, a nie do Special Boat Service, choć obie nazwy skraca się do „SBS”. Jednostka tłumaczy, że to mundur, w jakim cichociemni wystąpiliby w zwartym pododdziale.
Woda, pod wodą, wybrzeże — po polsku
Polską jednostką, która działa tam co SBS — z wody, pod wodą i na wybrzeżu — jest Formoza z Gdyni. FORMOZA – kompletny zestaw 2 ebooków pokazuje ją od środka: historia, etos i wyposażenie w części 1, cała ścieżka rekrutacji do JW 4026 w części 2.
Kup teraz = prosto do kasy, dostęp od razu po opłaceniu. 30 dni na zwrot.
Najczęstsze pytania
Co oznacza skrót SBS?
Special Boat Service, czyli w wolnym przekładzie służba (jednostka) małych łodzi. Ta nazwa obowiązuje od 1987 roku. Wcześniej oddział nazywał się Special Boat Section, Special Boat Company i Special Boat Squadron.
Czym SBS różni się od SAS?
Obie jednostki należą do brytyjskich wojsk specjalnych (UKSF) i mają wspólną selekcję. SAS wywodzi się z armii lądowej, SBS z Royal Marines, i specjalizuje się w działaniach na morzu, z morza i pod wodą.
Gdzie stacjonuje SBS?
W Poole w hrabstwie Dorset, na południowym wybrzeżu Anglii.
Czy SBS szkolił polskich żołnierzy?
Tak. W 1994 roku instruktorzy z SBS dołączyli do szkolenia żołnierzy GROM-u, rok po byłych operatorach Navy SEALs. W 2022 roku zespół SBS uczestniczył w warsztatach K9 zorganizowanych w Polsce przez JWK i BOA.
Źródła
Brytyjski rząd nie komentuje działań sił specjalnych, dlatego udział SBS w operacjach z lat 1982–2020 opisujemy na podstawie relacji prasowych, publikacji historycznych i źródeł sojuszniczych.
- National Army Museum — Roger Courtney: SBS pioneer: Folboat Section, pokaz na HMS „Glengyle”, rozpoznanie Rodos.
- National Army Museum — The origins of special forces: operacja Frankton, Special Boat Squadron Jellicoe.
- National Army Museum — Special Boat Service: powojenna linia jednostki (COBBS 1947, kolejne nazwy do 1987 roku), wspólna selekcja z SAS.
- Parlament Wielkiej Brytanii, odpowiedź pisemna HL6882, 23 kwietnia 2018 — polityka niekomentowania działań sił specjalnych.
- Forces News — What is the Special Boat Service?: rekrutacja głównie z Royal Marines.
- Naval-History.net — Falklands War: San Carlos landings oraz Royal Marines History — SBS operations on East Falkland and Fanning Head.
- CIA, Studies in Intelligence — recenzja książki Toby’ego Harndena „First Casualty”: walki w Qala-i-Jangi z udziałem SBS; BBC, 28 listopada 2001 — potwierdzenie udziału brytyjskich sił specjalnych.
- BBC, 26 października 2020 — relacja z akcji na tankowcu „Nave Andromeda”; Lloyd’s List — Stowaways held as UK special forces end tanker security incident.
- Polska Zbrojna, Jakub Zagalski, marzec 2026 — „Przecieranie szlaków”: instruktorzy Navy SEALs (1993) i SBS (1994) w szkoleniu polskich specjalsów.
- Polska Zbrojna — portret „Czarka”: początki grupy wodnej GROM-u na Helu.
- JW Formoza, archiwalna strona jednostki — historia jednostki: kontakty z morskimi siłami specjalnymi państw NATO od 1994 roku.
- Policja / BOA, 2 sierpnia 2022 — Międzynarodowe Warsztaty K9; Radio Kielce — relacja z warsztatów.
- JW GROM, archiwalna strona jednostki — historia: szary beret i 1. Samodzielna Brygada Spadochronowa.
Zdjęcia: otwierające — kapral Aubrey z SBS na pokładzie łodzi na Morzu Egejskim, 1944, fot. Imperial War Museums (E 29095), domena publiczna; ludzie Special Boat Squadron na Morzu Egejskim, fot. E. R. Hancock, Imperial War Museums (HU 71359), domena publiczna; kajak Cockle Mk II — zachowany egzemplarz muzealny, fot. Cocklecanoe, licencja CC BY-SA 3.0; łódź przy nabrzeżu bazy Royal Marines w Poole, 2025, fot. Airwolfhound, licencja CC BY-SA 4.0. Wszystkie za Wikimedia Commons. Karta w mediach społecznościowych jest naszą grafiką własną.