🎁 Odbierz -10% na pierwsze zamówienie. Zapisz się i zgarnij kod.
HISTORIA I PAMIĘĆ

Wielki Meczet w Mekce 1979 — dwa tygodnie oblężenia w najświętszym miejscu islamu

HISTORIA I PAMIĘĆ ·
20 listopada 1979 roku około trzystu rebeliantów zajęło Wielki Meczet w Mekce. Dwa tygodnie walk o dziedziniec i labirynt piwnic, fatwa uczonych, gaz wpuszczany przez otwory w posadzce i trzech żandarmów z GIGN, którzy do Mekki nie weszli.
SilentHeroes
SilentHeroes
| 10 min czytania | Obserwuj nas w Google

Obserwuj nas w Google

20 listopada 1979 roku, pierwszego dnia roku 1400 według kalendarza muzułmańskiego, około trzystu rebeliantów zajęło Wielki Meczet w Mekce. To najświętsze miejsce islamu, cel pielgrzymek z całego świata. W meczecie ogłosili nadejście Mahdiego, postaci, której przyjście przed końcem czasów zapowiada część tradycji muzułmańskiej.

Tak zaczęło się oblężenie Mekki 1979 roku. Trwało dwa tygodnie. Saudyjskie wojsko, Gwardia Narodowa i siły bezpieczeństwa walczyły najpierw o dziedziniec i galerie, potem o labirynt piwnic pod meczetem. W tle działało trzech francuskich żandarmów z jednostki GIGN, którzy nie wzięli udziału w szturmie.

To historia o tym, jak państwo prowadzi walkę w miejscu, w którym tradycja zakazuje rozlewu krwi. I o tym, jak niewielki zespół doradców może zaważyć na operacji, w której sam nie oddaje strzału.

Poranna modlitwa, pierwszy dzień roku

Początek nowego roku ściąga do Mekki tłumy. Yaroslav Trofimov, autor książki „The Siege of Mecca”, szacuje, że na porannej modlitwie było w meczecie około stu tysięcy ludzi. Według jego relacji uzbrojeni ludzie zamknęli wyjścia, a strzelcy weszli na minarety. Z wież kontrolowali dziedziniec i centrum miasta.

Ambasada USA w Dżuddzie meldowała 21 listopada, że poprzedniego wieczoru rebelianci wypuścili około pięciu tysięcy osób. W meczecie nadal przebywało kilka tysięcy. Według saudyjskich szacunków z pierwszej doby napastników było od 200 do 500.

Wielki Meczet w Mekce w 1969 roku: dziedziniec z Kaabą, krużganki i wzgórza miasta

Kim był Dżuhajman al-Utajbi

Przywódcą był Dżuhajman al-Utajbi. Według ustaleń badaczy Thomasa Hegghammera i Stéphane’a Lacroix służył w saudyjskiej Gwardii Narodowej mniej więcej od 1955 do 1973 roku. Potem Dżuhajman związał się z ruchem religijnym al-Dżama’a as-Salafijja al-Muhtasiba. Nazwa oznacza salaficką grupę, która „nakazuje dobro i zakazuje zła”.

Pod koniec 1978 roku Dżuhajman ogłosił, że we śnie potwierdzono mu, iż jego towarzysz Muhammad ibn Abd Allah al-Kahtani jest Mahdim. Ogłoszenie Mahdiego w meczecie wyznaczono na początek nowego stulecia według kalendarza muzułmańskiego. Grupa zarzucała też rządzącej dynastii Saudów zepsucie i uległość wobec Ameryki.

Broń w trumnach i w ciężarówkach

Atak był przygotowany. Trofimov opisuje, że część broni wniesiono do meczetu w trumnach. To nie budziło podejrzeń, bo zmarłych przynosi się do meczetu na modlitwę pogrzebową. Amerykańska depesza z pierwszej doby wspomina też o ciężarówkach z bronią i daktylami.

Rebelianci mieli zapasy żywności i amunicji. Trofimov podaje też, że władze od razu odcięły międzynarodowe połączenia telefoniczne i zamknęły granice.

Pierwsze natarcia i fatwa

Jeszcze pierwszego dnia pod meczet ruszyły siły bezpieczeństwa. Trofimov relacjonuje, że oficerów, którzy próbowali podejść, ostrzelano z minaretów. Ponieśli ciężkie straty.

Na terenie świętego meczetu obowiązuje zakaz przemocy. Władze potrzebowały religijnego uzasadnienia dla walki. Król Chalid wezwał szejka Abd al-Aziza ibn Baza i innych czołowych uczonych. Ulemowie, czyli uczeni w prawie religijnym, wydali fatwę, czyli opinię prawną, która zezwalała na użycie siły wobec rebeliantów. Fatwa otworzyła drogę do pełnego szturmu.

W akcji brały udział siły specjalne ministerstwa spraw wewnętrznych, armia regularna i Gwardia Narodowa.

Z dziedzińca do podziemi

Po ponad tygodniu walk większość rebeliantów wycofała się do podziemi. Na powierzchni broniły się już tylko pojedyncze stanowiska.

28 listopada Departament Stanu informował, że w labiryncie piwnic broni się już tylko niewielka grupa. Na prośbę Saudów Stany Zjednoczone przysłały samolotem sprzęt do tłumienia zamieszek. Miał dotrzeć 29 listopada wieczorem. Gaz użyty w podziemiach był osobną dostawą, z Francji.

Labirynt Kabu

Pod meczetem ciągnęła się sieć piwnic, podziemna część kompleksu nazywana Kabu. Według Trofimova było tam około tysiąca pomieszczeń połączonych korytarzami. Dla oddziału szturmowego to bardzo trudny teren: ciasne pomieszczenia, ograniczona widoczność, brak miejsca na ciężki sprzęt.

Piwnice trzeba było zdobywać pomieszczenie po pomieszczeniu. Saudyjczycy potrzebowali metody, która zmusi rebeliantów do opuszczenia podziemi bez niszczenia meczetu.

Trzech żandarmów z GIGN w Taifie

Pomocy udzieliła Francja. Do Arabii Saudyjskiej poleciało trzech ludzi z GIGN, jednostki interwencyjnej francuskiej żandarmerii. Zespołem dowodził kapitan Paul Barril. Według historii jednostki spisanej przez Rolanda Montinsa był wtedy zastępcą dowódcy GIGN, Christiana Prouteau, a towarzyszyli mu dwaj podoficerowie: Christian Lambert, specjalista od materiałów wybuchowych, i Ignace Wodecki.

Trofimov rozmawiał z całą trójką. Według jego ustaleń Francuzi pracowali z hotelu w pobliskim Taifie. Przywieźli gaz i szkolili Saudyjczyków. Do Mekki nie pojechali i w walce udziału nie brali. Christian Prouteau również pisał we wspomnieniach, że jego ludzie do meczetu nie weszli.

Szybko pojawiła się inna wersja, z Francuzami w podziemiach i z ich rzekomym przejściem na islam, warunkiem wejścia do Mekki. Trofimov ocenia, że jeden z żandarmów przekazał w 1980 roku francuskiemu czasopismu mocno przesadzoną relację. Wersji o przejściu na islam zaprzeczył później Christian Lambert.

Gaz przez otwory w posadzce

Gaz dostarczono z Francji. Był to środek drażniący, potocznie nazywany gazem łzawiącym. W posadzce dziedzińca, która była zarazem stropem piwnic, wywiercono otwory i przez nie wpuszczano gaz do podziemi. Za nim wchodziły zespoły szturmowe w maskach.

Ostatni szturm ruszył 3 grudnia. 4 grudnia 1979 roku władze saudyjskie odzyskały kontrolę nad meczetem. Dżuhajmana pojmano. Al-Kahtani zginął w trakcie walk.

Żołnierze saudyjscy w maskach przeciwgazowych w Wielkim Meczecie w Mekce, 1979

Bilans oblężenia Mekki 1979

Bilans oficjalny ogłosił minister spraw wewnętrznych, książę Najif, 9 stycznia 1980 roku. Według niego zginęło 127 członków sił bezpieczeństwa (12 oficerów i 115 żołnierzy), 25 pielgrzymów i 102 napastników. Wcześniejsze dane rządowe mówiły o 160 zabitych. W późniejszej prasie jako dane oficjalne powtarzano 127 żołnierzy i 117 rebeliantów.

Niezależne szacunki są wyższe. Trofimov mówi o setkach, być może ponad tysiącu zabitych i rannych.

Islamabad, 21 listopada: skutki plotki

Oblężenie miało ofiary daleko od Mekki. W pierwszych dniach rozeszła się plotka, że za atakiem stoją Stany Zjednoczone. Według późniejszych opracowań sugerował to publicznie ajatollah Chomeini. 21 listopada tłum w Islamabadzie podpalił ambasadę USA. Zginęli chorąży Brian Ellis, żołnierz piechoty morskiej Steven Crowley i dwóch pakistańskich pracowników placówki.

Amerykańscy dyplomaci w Dżuddzie od pierwszej doby oceniali, że atak nie ma bezpośredniego związku z Iranem.

Wyroki i zwrot w polityce

9 stycznia 1980 roku w ośmiu miastach Arabii Saudyjskiej ścięto 63 uczestników rebelii, wśród nich Dżuhajmana. Według listy ogłoszonej w prasie saudyjskiej większość stanowili Saudyjczycy (41). Byli też Egipcjanie, Jemeńczycy, Kuwejtczycy, Sudańczyk i Irakijczyk. 19 mężczyzn oraz 23 kobiety i dzieci uniknęło egzekucji: trafili do więzienia albo do zakładu poprawczego.

Ambasada USA pisała o gruntownym przeglądzie całej polityki rządu saudyjskiego, wewnętrznej i zagranicznej. Trofimov uważa, że monarchia wycofała się wtedy z liberalizacji życia w kraju. To jego interpretacja.

Pojmani uczestnicy zajęcia Wielkiego Meczetu w Mekce, 1979

Dziedzictwo: co Mekka mówi o operacjach specjalnych

Po pierwsze: liczebność nie zastąpi metody. Siły saudyjskie opanowały część naziemną meczetu w ciągu pierwszego tygodnia, ale nie potrafiły szybko oczyścić podziemi. Rozstrzygnięcie przyszło po użyciu gazu w zamkniętych piwnicach i wejściu zespołów szturmowych w maskach.

Po drugie: wsparcie nie musi oznaczać udziału w walce. Trzech żandarmów z GIGN dało Saudyjczykom gaz i szkolenie, a sami zostali w Taifie. W tym przypadku na tym francuskie wsparcie się kończyło.

Po trzecie: w takim miejscu każda decyzja ma wymiar religijny i polityczny. Pełny szturm poprzedziła fatwa uczonych, a władze ograniczyły przepływ informacji.

Cenę zapłacili także ludzie, którzy przyszli tylko się modlić: według oficjalnego bilansu zginęło 25 pielgrzymów.

Polski ślad: „Komandos” 11/1994

Polski czytelnik mógł poznać tę historię z miesięcznika „Komandos”, który opisał akcję w numerze 11/1994. W tamtej wersji francuscy żandarmi dostają zgodę na wejście do Mekki i robią rekonesans na miejscu. Późniejsze ustalenia Trofimova, oparte na rozmowach z całą trójką, tego nie potwierdzają.

Walka o obiekt pełen ludzi to umiejętność, którą buduje się latami

GROM od pierwszego dnia istnienia szkoli się do działań kontrterrorystycznych. GROM: Droga do Elity to kompletny przewodnik po jednostce: historii, selekcji i służbie operatora.

Kup teraz = prosto do kasy, dostęp od razu po opłaceniu. 30 dni na zwrot.

Najczęstsze pytania

Kiedy trwało oblężenie Wielkiego Meczetu w Mekce?

Od 20 listopada do 4 grudnia 1979 roku. Rebelianci zajęli meczet pierwszego dnia roku 1400 według kalendarza muzułmańskiego.

Czy francuski GIGN szturmował meczet?

Nie. Trzech żandarmów z GIGN przywiozło gaz i szkoliło Saudyjczyków. Pracowali z Taifu. Szturm na piwnice przeprowadziły siły saudyjskie.

Ile osób zginęło?

Według oficjalnego bilansu z 9 stycznia 1980 roku: 127 członków sił bezpieczeństwa, 25 pielgrzymów i 102 napastników. Yaroslav Trofimov szacuje liczbę zabitych i rannych na setki, być może ponad tysiąc.

Co stało się z rebeliantami?

Dżuhajmana al-Utajbiego pojmano. 9 stycznia 1980 roku ścięto go razem z 62 innymi uczestnikami rebelii, w ośmiu miastach. Część schwytanych, w tym kobiety i dzieci, uniknęła egzekucji i trafiła do więzienia lub zakładu poprawczego.

Powiązane wpisy

Źródła

  • Yaroslav Trofimov, „The Siege of Mecca: The Forgotten Uprising in Islam’s Holiest Shrine and the Birth of Al-Qaeda”, Doubleday, 2007, ISBN 978-0-385-51925-0; wywiady autora: NPR, 20.08.2009, NPR Throughline, 14.11.2019, Reason, 27.09.2007.
  • Thomas Hegghammer, Stéphane Lacroix, „Rejectionist Islamism in Saudi Arabia: The Story of Juhayman al-ʿUtaybi Revisited”, International Journal of Middle East Studies 39 (2007), nr 1, s. 103–122, DOI 10.1017/S0020743807002553.
  • Foreign Relations of the United States, 1977–1980, t. XVIII (Bliski Wschód, Półwysep Arabski): depesze ambasady USA w Dżuddzie i Departamentu Stanu z 21.11 (dok. 201), 28.11 (dok. 204) i grudnia 1979 (dok. 206).
  • Foreign Relations of the United States, 1977–1980, t. XIX (Azja Południowa): raporty o ataku na ambasadę w Islamabadzie, dok. 386 i dok. 387.
  • Christian Prouteau, „Mémoires d’État”, Michel Lafon, 1998, ISBN 978-2-84098-360-6 — relacja dowódcy GIGN.
  • Roland Montins, „GIGN. 40 ans d’actions extraordinaires”, Flammarion, 2013 — skład zespołu GIGN; Benoît Collombat, David Servenay, „Au nom de la France”, La Découverte, 2014 — zaprzeczenie Christiana Lamberta w sprawie przejścia na islam.
  • The Christian Science Monitor: 10.01.1980 i 11.01.1980 — egzekucje oraz oficjalny bilans ofiar ogłoszony przez księcia Najifa.
  • Dawn / AFP, 2009 — liczby powtarzane później jako oficjalne (127 żołnierzy, 117 rebeliantów); GZERO Media, rozmowa z Yaroslavem Trofimovem — skutki polityczne; GlobalSecurity.org, „Mecca Mosque Seizure” — wypowiedź ajatollaha Chomeiniego.
  • Arab News: kalendarium oblężenia i „How the 1979 siege of Makkah unfolded”.
  • „Komandos”, nr 11/1994, s. 12–13 — tekst o akcji w Mekce.
  • Zdjęcia w tekście: Wielki Meczet w 1969 r., żołnierze saudyjscy w meczecie i pojmani rebelianci w 1979 r. — autorzy nieznani, domena publiczna (PD-Saudi Arabia), Wikimedia Commons: 1, 2, 3.
  • Film: „The Siege of Mecca” (2018), film dokumentalny, kanał PBS America, YouTube.
  • Zdjęcie wyróżniające: pielgrzym w Wielkim Meczecie w Mekce, zdjęcie współczesne, fot. Ali Mansuri / Wikimedia Commons, licencja CC BY-SA 2.5.

Dodaj komentarz

Komentarze są moderowane. Trzymajmy ton — bez wyzwisk, bez teorii spiskowych, bez ujawniania danych operatorów.

Zaloguj się