8 października Jednostka Wojskowa Komandosów obchodzi Święto Jednostki. W 2026 roku wypada ono szczególnie: to 65 lat od powstania formacji, której JWK jest kontynuatorką, i 15 lat pod obecną nazwą. Wszystkim „Cichym i skutecznym” życzymy spokojnej służby i uznania, na jakie zasługują — a weteranom czasu na plany, które odkładali przez lata w mundurze.
Data nie jest przypadkowa
Święto wyznacza Decyzja Nr 132/MON Ministra Obrony Narodowej z 28 sierpnia 2019 roku. Łatwo z tego wyciągnąć wniosek, że to wtedy jednostka dostała swój dzień — i byłby to wniosek fałszywy.
8 października obowiązywał już wcześniej, dla 1. Pułku Specjalnego Komandosów, na mocy Decyzji Nr 308/MON z 7 września 2009 roku. Jeszcze wcześniej tę samą datę nosił gwóźdź wbity w drzewce pułkowego sztandaru: „Lubliniec 08.10.1993″. Decyzja z 2019 roku nie zmieniła więc niczego poza nazwą adresata — potwierdziła datę po przeformowaniu pułku w Jednostkę Wojskową Komandosów.
Krąży przy okazji informacja, że dawniej święto przypadało 5 października. To nieporozumienie wynikające z kalendarza: 5 października 2012 i 7 października 2011 to piątki, w które organizowano obchody — a nie inna data święta.
8 października 1993: jedna decyzja, dwa skutki
Tego dnia Zarządzenie Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego nr 079/org uruchomiło formowanie 1. Pułku Specjalnego na bazie 1. batalionu szturmowego z Lublińca. Nowa jednostka trafiła do centralnej dyspozycji i podlegała szefowi Zarządu II Sztabu Generalnego, czyli wywiadowi wojskowemu. Gotowość bojową osiągnęła w 1994 roku.
To samo zarządzenie miało jednak drugi skutek, o którym mówi się rzadziej: zlikwidowało pododdziały działań specjalnych szczebla taktycznego i operacyjnego — okręgowe kompanie specjalne. Powstanie pułku i zniknięcie tych kompanii to nie dwie osobne decyzje, tylko jedna. Autorzy opracowania „Spec-2″, przygotowanego w Akademii Obrony Narodowej w 1998 roku, oceniają ją krytycznie i nazywają chorobą zwycięstwa: skupienie zdolności specjalnych w jednym, elitarnym ośrodku odbyło się kosztem rozproszonego potencjału, który budowano przez dekady.
Od kompanii rozpoznawczej do Lublińca
Rodowód sięga sierpnia 1957 roku, kiedy dowódca 6. Pomorskiej Dywizji Powietrznodesantowej gen. bryg. Bolesław Chocha sformował kompanię rozpoznawczą. W listopadzie 1958 roku przeniesiono ją do koszar na krakowskiej Woli Justowskiej.
1 października 1961 roku na bazie tej kompanii powstał 26. batalion rozpoznawczy — jednostka wojskowa numer 4101. To od tej daty liczy się owe sześćdziesiąt pięć lat. Pierwszym dowódcą został mjr Czesław Mitkowski, dziesięć lat wcześniej twórca 6. samodzielnego plutonu rozpoznawczego w Opolu.
W latach 1963–1964 batalion przeniesiono nad morze, do Dziwnowa na wyspie Wolin, i przemianowano na 1. batalion szturmowy. Zadanie miał konkretne: działać na głębokich tyłach przeciwnika, w oderwaniu od sił własnych, na dystansie trzystu pięćdziesięciu do pięciuset kilometrów. W kwietniu 1965 roku w jego składzie znalazła się kompania płetwonurków licząca sześćdziesięciu czterech żołnierzy — to linia lądowa, której nie należy mylić z rodowodem Formozy.
W 1986 roku batalion przeniesiono z Dziwnowa do Lublińca. Tam jest do dziś — i to w Lublińcu siedem lat później ruszyło formowanie pułku.
Nazwa, sztandar i ciągłość
23 listopada 1995 roku decyzja Ministra Obrony Narodowej nadała jednostce nazwę wyróżniającą „Komandosów”. Niecałe dwa tygodnie później, 2 grudnia, gen. dyw. Marian Robełek wręczył w imieniu prezydenta Lecha Wałęsy sztandar dowódcy pułku, płk. Zbigniewowi Kwintalowi. Sztandar ufundowało społeczeństwo ziemi lublinieckiej.
Przekształcanie 1. Pułku Specjalnego Komandosów w Jednostkę Wojskową Komandosów zakończyło się 30 września 2011 roku. Dzień później, 1 października, oddział rozpoczął wykonywanie zadań pod dzisiejszą nazwą. Stąd drugi z tegorocznych jubileuszy — piętnaście lat.
O tym, jak ta ciągłość zapisana jest w metalu i suknie, pisaliśmy osobno przy symbolach jednostki oraz w historii ciemnozielonego beretu.
Co robi JWK
Jednostka jest przeznaczona do prowadzenia pełnego zakresu operacji specjalnych — na lądzie i na wodach śródlądowych, w czasie pokoju, kryzysu i wojny. Do podstawowych zadań należą akcje bezpośrednie, rozpoznanie specjalne i wsparcie wojskowe. Realizuje je samodzielnie albo w ramach operacji narodowych i sojuszniczych.
Rok jubileuszowy
1 października 2026 roku w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie odbyła się uroczystość z udziałem żołnierzy i weteranów jednostki. Otwarto na niej wystawę fotograficzną „Komandosi JWK” ze zdjęciami Daniela Dmitriewa — kadrami ze szkoleń, ćwiczeń i zadań w wymagających warunkach. Wystawę można oglądać w holu Muzeum do 31 października, wstęp jest wolny.
Cały cykl rocznicowy — rozmowy z dowódcą, weteranami i byłym szefem selekcji, materiały o symbolach, Sali Tradycji i afgańskich etapach jednostki — zebraliśmy na stronie Święta Jednostki Wojskowej Komandosów.
Powiązane wpisy
Źródła
- Jednostka Wojskowa Komandosów — strona jednostki, zakładka „Tożsamość”: chronologia od kompanii rozpoznawczej 1957 po przeformowanie w JWK, data 8 października 1993 i zakończenie procesu 30 września 2011.
- Decyzja Nr 132/MON z 28 sierpnia 2019 r. — Święto Jednostki Wojskowej Komandosów; Decyzja Nr 308/MON z 7 września 2009 r. — ta sama data dla 1. Pułku Specjalnego Komandosów; Decyzja Ministra Obrony Narodowej z 23 listopada 1995 r. — nazwa wyróżniająca „Komandosów”.
- Kulczyński, Kwećka, „Spec-2″, Akademia Obrony Narodowej 1998, s. 95–96 — numer zarządzenia 079/org, podległość pułku pod Zarząd II Sztabu Generalnego oraz likwidacja okręgowych kompanii specjalnych tym samym zarządzeniem.
- Archiwum stron 1. Pułku Specjalnego Komandosów (2007–2012) — 8 października jako Święto Pułku przed decyzją z 2019 roku, gwóźdź sztandaru „Lubliniec 08.10.1993″ oraz piątkowe terminy obchodów w 2011 i 2012 roku.
- Muzeum Wojska Polskiego — komunikat z 1 października 2026 r. o uroczystości 65-lecia JW 4101 i 15-lecia JWK oraz otwarciu wystawy „Komandosi JWK”.
