Stany Zjednoczone świętują dziś 250. rocznicę Deklaracji Niepodległości. W tej historii Polacy są obecni od pierwszego rozdziału – i to nie jako statyści. A dwa i pół wieku później rachunek wdzięczności wraca w miejscu, którego nikt w 1776 roku nie mógł sobie wyobrazić: we wspólnych zadaniach wojsk specjalnych.
Inżynier i kawalerzysta
Tadeusz Kościuszko zaciągnął się do Armii Kontynentalnej w 1776 roku jako inżynier wojskowy. To on zaprojektował fortyfikacje West Point – twierdzy, w której dziś działa najsłynniejsza akademia wojskowa świata, a pomnik Kościuszki stoi na jej terenie do dziś. Kazimierz Pułaski wybrał drogę odwrotną do inżynierskiej precyzji: zreformował amerykańską jazdę – do dziś nazywany jest „ojcem amerykańskiej kawalerii” – potem sformował własny legion i zapłacił cenę najwyższą, śmiertelnie raniony w szarży pod Savannah w 1779 roku. W 2009 roku Kongres nadał mu honorowe obywatelstwo USA – to zaszczyt, który w całej historii Stanów Zjednoczonych spotkał tylko ośmioro ludzi.
Inżynier i kawalerzysta. Fortyfikacja i szarża. Dwa temperamenty, które – jak zobaczymy – do dziś opisują dwie połówki rzemiosła operacji specjalnych: planowanie i wykonanie.
Rachunek wraca po dwóch wiekach
13 lipca 1990 roku powstaje JW GROM. Kilka miesięcy później, w październiku 1990, polski wywiad przeprowadza operację Samum (nazwa potoczna) – ewakuację sześciu amerykańskich oficerów wywiadu z okupowanego Iraku. Wbrew popularnej legendzie Samum nie „stworzył” GROM-u (jednostka już istniała) – ale stał się katalizatorem: po operacji Stany Zjednoczone zredukowały część polskiego zadłużenia i pomogły w organizacji młodej jednostki, która od początku szkoliła się z Amerykanami.
Jak wspomina ppłk rez. Andrzej Kruczyński „Wódz”, były dowódca zespołu bojowego GROM, już na początku lat 90. na polskich poligonach – głównie na ścianie zachodniej, ale i w Bieszczadach – odbywały się „fantastyczne, niewiarygodne jak na tamte polskie realia” ćwiczenia: przyjeżdżali operatorzy legendarnej amerykańskiej Delty i brytyjskiego SAS, z pełnym ekwipunkiem i śmigłowcami. Polscy komandosi pierwszy raz ćwiczyli wtedy scenariusze z Black Hawkami i Little Birdami – te same, które dekadę później stały się codziennością Iraku i Afganistanu.
Coin z Haiti
Prawdziwy sprawdzian przyszedł w 1994 roku. Operacja Uphold Democracy na Haiti to pierwsze wspólne działanie sił specjalnych USA i kraju byłego Układu Warszawskiego. GROM ochraniał tam m.in. Madeleine Albright, ówczesną ambasador USA przy ONZ. Jak wspomina Kruczyński – Albright była zaskoczona widokiem żołnierzy z biało-czerwoną flagą na ramieniu, a rozmowa potoczyła się po polsku, bo przyszła sekretarz stanu znała ten język perfekcyjnie. Sekretarz obrony William Perry wręczył dowódcy GROM pamiątkowy medal.
To na Haiti gen. Wayne Downing, ówczesny dowódca USSOCOM, wręczył Kruczyńskiemu swojego coina – żołnierską monetę, która w kulturze sił specjalnych znaczy więcej niż niejeden dokument. Zapamiętajmy tego coina. Wróci.
„Na taki rozkaz czekaliśmy bardzo długo”
Kuwejt, początek 2003 roku. Do boksu GROM-u we wspólnym hangarze sił specjalnych przychodzi osobiście kmdr Robert Harward, dowódca grupy zadaniowej morskich sił specjalnych (Naval Special Warfare Task Group). Przy kawie mówi: „Niebawem zacznie się wojna. Jest też zadanie dla GROM-u – atak na jedną z platform przeładunkowych na wodach Zatoki Perskiej. Co pan pułkownik na to?”. Odpowiedź, którą Wódz przytacza w swoich wspomnieniach: „Na taki rozkaz czekaliśmy bardzo długo. Po to tu jesteśmy”.
W nocy z 20 na 21 marca 2003 roku GROM pod dowództwem Kruczyńskiego szturmuje terminal naftowy KAAOT; sąsiednią platformę MABOT zajmują US Navy SEALs. W Zatoce Polacy działają ramię w ramię z plutonem SEALs – „komandosi Navy SEALs z podziwem wypowiadali się o umiejętnościach abordażowych naszych żołnierzy, szczególnie tych realizowanych w warunkach nocnych” – zanotuje insider jednostki Robert Sapierzyński.
I wtedy domyka się klamra. Do Kuwejtu przyjeżdża z wizytą emerytowany już gen. Downing. W hangarze GROM-u Kruczyński oddaje mu coina zespołu bojowego, przypominając tamten gest z Haiti sprzed niemal dekady. Generał – jak wspomina Wódz – był wzruszony i prosił o pozdrowienia dla gen. Petelickiego.
Dziś: od Fort Bragg po wspólne sztaby
Ta współpraca dawno wyszła poza GROM. Jednostka Wojskowa Komandosów budowała swój profil „zielonych beretów” na wzorcu US Army Special Forces – jej podoficerowie kończyli kursy w Fort Bragg, a JTAC-i szkolili się z amerykańskim lotnictwem. Na ćwiczeniach serii Trojan Footprint polscy operatorzy działają z 19. Grupą Sił Specjalnych US Army, a w grudniu 2024 roku USSOCOM i Dowództwo Komponentu Wojsk Specjalnych przeprowadziły wspólne ćwiczenie sztabowe. O tym, że na amerykańskiej Delcie wzorował się sam GROM, pisaliśmy osobno.
250 lat temu inżynier z Polski sypał szańce West Point, a kawalerzysta ginął w szarży pod Savannah. Dziś ich prawnukowie w mundurach dzielą z Amerykanami hangary, częstotliwości radiowe i coiny. Waluta braterstwa broni nie zmieniła się od 1776 roku – zmienił się tylko sprzęt.
Powiązane wpisy
- Delta Force: amerykańska Delta, na której wzorował się GROM
- Task Force 52. Polskie Wojska Specjalne w Iraku – i pies, który został podoficerem
Powiązane wpisy
Źródła
- Andrzej Kruczyński „Wódz” – „72 godziny” (Bellona 2019) oraz relacje autora (FB, 2026) – sceny z Haiti, Kuwejtu i KAAOT
- Robert Sapierzyński – relacja o współpracy z US Navy SEALs w Zatoce Perskiej (cytat)
- Marcin Lasoń (2005) – opracowanie nt. chronologii operacji Samum i genezy wsparcia USA dla GROM
- National Park Service – Thaddeus Kosciuszko National Memorial: nps.gov/thko
- Kongres USA – rezolucja o honorowym obywatelstwie Kazimierza Pułaskiego (S.J.Res. 12, podpisana 6.11.2009), Congressional Record: govinfo.gov
- DVIDS – „US Special Operations Command conducts joint tabletop exercise with Poland Special Operations Command” (XII 2024): dvidshub.net
