Trzydzieści lat temu, latem 1996 roku, Jednostka Wojskowa GROM dostała swój sztandar. Dla jednostki, która przez pierwsze lata istniała niemal w całkowitym utajnieniu, to był moment szczególny – materialny, oficjalny znak, że państwo uznaje ją za pełnoprawną formację o własnej tożsamości i tradycji. A na płacie tego sztandaru zapisano coś, co w Wojsku Polskim spotyka się rzadko: dwie daty oddalone od siebie o pół wieku.
Sztandar to nie flaga
Sztandar to najważniejszy, jedyny w swoim rodzaju symbol jednostki. Nadaje się go raz, uroczyście, w imieniu Rzeczypospolitej. Pod nim żołnierze składają przysięgę, przy nim żegnają poległych, jego strzeże wyznaczony poczet sztandarowy. Utrata sztandaru w boju była historycznie największą hańbą, a jego ocalenie – powodem do dumy.
Sztandar wojskowy ma też ściśle określoną heraldykę: każdy jego element – barwa, godło, daty, napisy – jest zatwierdzany i niesie konkretne znaczenie. Nic nie trafia na płat przypadkiem.
Innymi słowy: to nie dekoracja, tylko zapisana w tkaninie tożsamość jednostki – kim jest, skąd się wywodzi i czemu ma być wierna. Dlatego to, co umieszczono na sztandarze GROM-u, nie jest przypadkowe.
Nadany w sierpniu, wręczony w październiku 1996
Warto rozróżnić dwie daty – nadania i wręczenia. Sztandar nadano Postanowieniem Prezydenta RP z 17 sierpnia 1996 roku – to akt prawny, formalne przyznanie. Fizyczne wręczenie odbyło się 1 października 1996 roku, podczas uroczystości w Pałacu Prezydenckim – po raz pierwszy taka ceremonia miała miejsce właśnie tam. Sztandar wręczył prezydent Aleksander Kwaśniewski ówczesnemu dowódcy jednostki, płk. Marianowi Sowińskiemu.
Rocznicę nadania sama jednostka wiąże z datą 17 sierpnia – i to od niej liczymy trzydziestolecie w 2026 roku.
Dla samej jednostki ta ceremonia miała dodatkowe znaczenie. GROM powstawał w tajemnicy, początkowo zakamuflowany w strukturach Nadwiślańskich Jednostek Wojskowych, a pierwsze wzmianki o nim pojawiły się w prasie dopiero w 1992 roku. Publiczne wręczenie sztandaru przez głowę państwa było więc czymś więcej niż formalnością – było oficjalnym, jawnym uznaniem jednostki i jej tradycji przez państwo, potwierdzeniem, że nie jest ona tymczasowym, tajnym eksperymentem.
Co kryje płat
Najważniejszy element to dwie daty, których zestawienie jest w polskim wojsku wyjątkowe:
- 13 lipca 1990 – dzień utworzenia Jednostki Wojskowej GROM;
- 15-16 lutego 1941 – noc pierwszego zrzutu Cichociemnych do okupowanej Polski.
To nie ozdoba, lecz deklaracja ciągłości: sztandar dosłownie łączy współczesną jednostkę z formacją spadochroniarzy Armii Krajowej sprzed pół wieku. Tę linię podkreśla też znak spadochronowy Cichociemnych oraz symboliczny numer „13″, który towarzyszy jednostce od jej powstania (GROM utworzono 13 lipca).
Godłem jednostki jest pikujący orzeł ze złotą błyskawicą – gromem – w szponach – jej znak rozpoznawczy. W centrum krzyża kawalerskiego, na czerwonej tkaninie, umieszczono wizerunek orła białego. Na drugiej stronie płata widnieje dewiza Wojska Polskiego: „Bóg, Honor, Ojczyzna”. Każdy z tych elementów mówi to samo, co obie daty – że jednostka utworzona w 1990 roku świadomie wpisuje się w tradycję polskiej dywersji spod znaku Cichociemnych.
Rodzice chrzestni – i dlaczego akurat oni
W polskiej tradycji wojskowej sztandar ma rodziców chrzestnych – osoby, które symbolicznie biorą za niego odpowiedzialność i towarzyszą jednostce. W przypadku GROM-u dobór nie był przypadkowy i sam w sobie opowiada historię jednostki.
Matką chrzestną została Agnieszka Petelicka – żona Sławomira Petelickiego, twórcy i pierwszego dowódcy jednostki. Ojcem chrzestnym – por. Cichociemny Bronisław Czepczak-Górecki „Zwijak”. To ten sam Cichociemny, w którego obecności w styczniu 1995 roku, podczas wspólnych ćwiczeń GROM-u z brytyjskim SAS, narodziła się idea przejęcia dziedzictwa Cichociemnych. Formalnie GROM przyjął ich tradycje i wyróżniającą nazwę „Cichociemnych” Decyzją MON nr 119/MON z 4 sierpnia 1995 roku – o czym pisaliśmy osobno.
W ten sposób sztandar domyka klamrę: żywy świadek tamtej epoki i rodzina założyciela jednostki stają się chrzestnymi znaku, który łączy jedno z drugim.
30 lat później
Sztandar to najbardziej trwały zapis tego, kim jednostka chce być. W przypadku GROM-u ten zapis jest jednoznaczny: dwie daty na jednym płacie mówią, że mowa nie o „nawiązaniu” do przeszłości, lecz o jej kontynuacji. Trzydzieści lat po nadaniu sztandaru operatorzy, którzy dziś składają pod nim przysięgę, biorą na siebie dokładnie to, co zapisano w tkaninie w 1996 roku – i to, co w lutową noc 1941 roku zaczęli spadochroniarze Armii Krajowej.
Na co dzień sztandaru się nie wystawia – wynosi się go tylko przy najbardziej uroczystych okazjach. Za każdym razem przypomina to samo, co zapisano na jego płacie: że za współczesnymi operacjami stoi ciągłość sięgająca głębiej niż trzy dekady.
Najczęstsze pytania
Kiedy JW GROM otrzymała sztandar?
Sztandar nadano Postanowieniem Prezydenta RP z 17 sierpnia 1996 roku, a wręczono 1 października 1996 roku podczas uroczystości w Pałacu Prezydenckim. W 2026 roku mija 30 lat od nadania.
Jakie daty widnieją na sztandarze?
Dwie: 13 lipca 1990 (utworzenie JW GROM) oraz 15-16 lutego 1941 (pierwszy zrzut Cichociemnych do okupowanej Polski). To zestawienie symbolizuje ciągłość tradycji.
Co oznacza napis na sztandarze?
Na rewersie płata widnieje dewiza Wojska Polskiego „Bóg, Honor, Ojczyzna”. W centrum krzyża kawalerskiego umieszczono orła białego, a godłem jednostki jest pikujący orzeł z błyskawicą (gromem).
Kto był rodzicami chrzestnymi sztandaru?
Agnieszka Petelicka, żona twórcy jednostki Sławomira Petelickiego, oraz cichociemny por. Bronisław Czepczak-Górecki „Zwijak”.
Źródła
- Special-Ops.pl, Rocznica wręczenia sztandaru Jednostce Wojskowej GROM (data i przebieg ceremonii, symbolika, rodzice chrzestni).
- Defence24, Święto JW GROM (kontekst historyczny i tradycja Cichociemnych).
- Jednostka Wojskowa GROM, oficjalny profil (wpis z 17.08.2025) – data nadania sztandaru, opis symboliki płata, rodzice chrzestni.
- H. Królikowski, „Koncepcja i tworzenie JW GROM jako jednostki sił operacji specjalnych”, Bezpieczeństwo. Teoria i Praktyka 2020, nr 2 (okoliczności wręczenia, dowódca płk M. Sowiński).
- Zdjęcia z uroczystości wręczenia sztandaru (1996): Fundacja GROM. Siła i Honor.
