W pierwszym odcinku tej serii pokazaliśmy siedem cech, których Centrum Szkolenia Wojsk Specjalnych szuka u kandydatów. Potem rozebraliśmy współpracę w grupie i dojrzałość emocjonalną. Teraz kolejna cecha z listy CSzWS: wysoka odporność na stres.
Odporność na stres nie zastępuje formy fizycznej, ale sama forma też nie wystarcza. Jednostki sprawdzają tę cechę w badaniu psychologicznym, a potem przez kilka dni w terenie, kiedy zmęczenie, niewyspanie i presja czasu nakładają się na siebie. Dowódca JWK mówi wprost, że odpadali na niej także kandydaci świetnie przygotowani kondycyjnie.
Co jednostki rozumieją przez odporność na stres
Na liście CSzWS przy kursie JATA „wysoka odporność na stres” stoi obok dojrzałości emocjonalnej, odpowiedzialności i dyscypliny. Jednostka Wojskowa NIL opisuje w zasadach rekrutacji, co dokładnie sprawdza w terenie. Wśród cech, których szuka, wymienia:
- wysoką odporność na bytowanie w trudnych warunkach przy bardzo małej ilości snu i pożywienia,
- odporność na stres,
- umiejętność podejmowania właściwych decyzji i właściwej oceny sytuacji przy dużym obciążeniu psychofizycznym.
Dowódca Jednostki Wojskowej AGAT w wywiadzie dla „SOF MAG” postawił tę cechę na pierwszym miejscu wśród pięciu, których jednostka szuka u kandydatów:
Odporność psychiczna i odporność na stres — zdolność zachowania zimnej krwi w trudnych warunkach, szybkie podejmowanie decyzji, elastyczność w działaniu.
płk Michał Polaszek, Dowódca JW AGAT („SOF MAG” nr 100)
W obu opisach obok odporności na stres pojawia się podejmowanie decyzji pod obciążeniem. Dowódca JWK płk Marcin Suszko opisał odporność na stres w rozmowie z nami jako zachowanie jasności umysłu, komunikacji i racjonalnych decyzji mimo skrajnego zmęczenia – jego pełną definicję przytoczyliśmy w poprzednim odcinku.
Kiedy stres zaczyna przesiewać
Przed etapem terenowym kandydat przechodzi test sprawności i badanie psychologiczne. Rozporządzenie MON o badaniach psychologicznych osób powoływanych do czynnej służby wojskowej obejmuje ocenę funkcjonowania w sytuacjach trudnych i stresowych, a jednostki specjalne prowadzą dodatkowo własne testy z wywiadem. Na tym ocena się nie kończy – jednostki sprawdzają odporność także w terenie, przez kilka dni.
W AGAT-cie po badaniach psychologicznych o charakterze przesiewowym zaczyna się zasadnicza część selekcji:
Ten etap trwa około trzech dni i obejmuje bardzo wymagające zadania realizowane w warunkach zmęczenia, stresu i presji czasu. Kandydaci są wówczas poddawani stałej obserwacji instruktorów oraz psychologa. Sprawdzane są nie tylko ich możliwości fizyczne, ale przede wszystkim odporność psychiczna, umiejętność pracy w zespole, podejmowania decyzji i funkcjonowania w trudnych warunkach.
płk Michał Polaszek, Dowódca JW AGAT („SOF MAG” nr 100)
Płk Suszko opisał w naszym wywiadzie, jak ta kolejność wygląda w JWK:
W pierwszych dniach selekcji największym wyzwaniem okazują się niewystarczające przygotowanie fizyczne, niedoleczone kontuzje oraz brak umiejętności właściwego zarządzania własnym organizmem podczas długotrwałego wysiłku. Jednocześnie narastające zmęczenie, brak snu i presja kolejnych zadań weryfikują odporność psychiczną oraz determinację.
płk Marcin Suszko, Dowódca JWK (wywiad dla Silent Heroes)
Z tych opisów da się wyróżnić trzy rodzaje obciążenia, które działają jednocześnie. Fizyczne – zmęczenie, niewyspanie i bardzo mało jedzenia. Psychiczne – niepewność i stała obserwacja instruktorów oraz psychologa. Decyzyjne – presja czasu i kolejnych zadań. Płk Suszko ujął to w jednym zdaniu: selekcja weryfikuje sposób działania kandydata „w warunkach długotrwałego zmęczenia, presji i niepewności”.
Forma to warunek, nie gwarancja
Dowódca JWK mówi wprost, że dobra kondycja nie chroni przed odpadnięciem:
Niejednokrotnie zdarzyło się, że kandydaci świetnie przygotowani kondycyjnie nie przechodzili selekcji, ponieważ zabrakło im odporności psychicznej, determinacji czy umiejętności funkcjonowania pod presją.
płk Marcin Suszko, Dowódca JWK
Podobnie widzi to mjr rez. Damian „Matka” Matkowski, były szef selekcji JWK. Zapytany w naszej rozmowie o najczęstsze powody rezygnacji, odpowiedział:
Powodów rezygnacji jest naprawdę wiele. Najczęstsze to poważna kontuzja i brak odporności psychicznej. Nie zawsze kandydat utożsamia się z decyzją o odpadnięciu.
mjr rez. Damian Matkowski, były szef selekcji JWK
To nie znaczy, że psychika liczy się bardziej niż sprawność. W badaniu 800 uczestników selekcji do US Army Special Forces ukończenie kursu najsilniej przewidywały miary sprawności i zadań terenowych, m.in. czasy marszów i wyniki nawigacji. Część miar psychologicznych, w tym odporność psychiczna i wytrwałość, również miała znaczenie – szczegóły opisaliśmy w odcinku o dojrzałości emocjonalnej. Dowódca i instruktor mówią o czymś innym: o kandydatach, którym sama forma nie wystarczyła.
Matkowski łączy obie strony jednym zdaniem:
Myślę, że młody człowiek może nie doceniać tego, że na selekcji nie nadrobi się charakterem miesięcy zaniedbań. Z drugiej strony może nie doceniać, że największą barierą — na selekcji i w życiu operatora — nie jest siła fizyczna ani motywacja, tylko przygotowanie psychiczne, tak zwany mocny mental, i samodyscyplina.
mjr rez. Damian Matkowski, były szef selekcji JWK
Co stres robi z organizmem
Odporność na stres to nie tylko „charakter”. Stres ma wymierny ślad w organizmie, dobrze opisany u żołnierzy przechodzących wymagające szkolenia.
W amerykańskiej szkole przetrwania (SERE), gdzie żołnierze przechodzą symulowaną niewolę z przesłuchaniami, badacze mierzyli hormony u ponad stu uczestników. Kortyzol – główny hormon stresu – rósł w czasie niewoli, był najwyższy po przesłuchaniu i pozostawał podwyższony jeszcze po zakończeniu szkolenia. Testosteron spadł istotnie już w ciągu 12 godzin niewoli. Zmieniły się też hormony tarczycy.
W równoległym badaniu ten sam zespół sprawdzał neuropeptyd Y – substancję, którą organizm wydziela w silnym stresie. Po przesłuchaniu jego poziom był wyższy u żołnierzy Special Forces niż u pozostałych uczestników, a dobę po szkoleniu u żołnierzy SF wracał do wartości wyjściowych, podczas gdy u pozostałych pozostawał wyraźnie poniżej nich. Wyższy poziom neuropeptydu Y wiązał się z lepszym działaniem pod stresem. Autorzy piszą, że może on mieć związek z odpornością na stres. Badanie pokazuje zależność, a nie dowodzi, że to on ją wywołuje.
Wysiłek selekcji zostawia ślad także w mięśniach. U kandydatów australijskich sił specjalnych maksymalna siła w teście izometrycznym spadła po kursie selekcyjnym średnio o 16%, a wysokość skoku o 28%. Siła wróciła do poziomu wyjściowego po tygodniu, parametry skoku po jednym do trzech tygodni. Dane z okresu powrotu zebrano tylko od 21 osób, które kurs zdały.
Te badania pokazują, że wymagające szkolenie obciąża organizm na kilku poziomach naraz: hormonalnym, mięśniowym i poznawczym. Dlatego dowódca JWK wymienia obok odporności psychicznej zarządzanie własnym organizmem. Kandydat, który traci siły przez otarte stopy, źle rozłożone jedzenie czy niedoleczoną kontuzję, zaczyna walczyć ze stresem z gorszej pozycji.
Dlaczego twardość ze sportu nie wystarcza
Wielu kandydatów przychodzi z maratonów, biegów przeszkodowych czy triathlonu i zakłada, że skoro wytrzymują ból na trasie, wytrzymają też selekcję. Matkowski, który sam startuje w zawodach Ironman, zna obie strony:
Sport daje wiele wartościowych narzędzi i doświadczeń, ale nie wszystko, co sprawdza się w sporcie, można bezpośrednio przełożyć na funkcjonowanie człowieka w warunkach działań operacyjnych. Inne są cele, obciążenia, sposób zarządzania energią, stresem, regeneracją i przede wszystkim wymagania stawiane organizmowi w sytuacji, w której trzeba jednocześnie podejmować decyzje i realizować zadanie.
mjr rez. Damian Matkowski, były szef selekcji JWK
Selekcja łączy wysiłek z nawigacją, zadaniami indywidualnymi i zespołowymi oraz decyzjami podejmowanymi w zmęczeniu. Twardość ze sportu jest dobrym fundamentem, ale nie obejmuje automatycznie wszystkich tych wymagań.
Co z tego wynika dla ciebie
- Najpierw zamknij to, co eliminuje w pierwszych dniach. Forma, doleczone kontuzje, sprawdzone buty i jedzenie. Każdy z tych problemów dokłada stresu, zanim zacznie się właściwa próba.
- Ćwicz myślenie w zmęczeniu, nie tylko wytrzymałość. Nawigacja, decyzje i komunikacja po ciężkim, zaplanowanym treningu powiedzą ci więcej niż kolejny rekord na dystansie. Rób to bezpiecznie i bez celowego skracania snu.
- Poznaj swoje sygnały. Obserwuj, jak zmieniają się twoje decyzje i zachowanie wobec innych, kiedy jesteś głodny, zmarznięty i zmęczony naraz. Świadomość własnych reakcji to punkt wyjścia do ich kontroli.
- Techniki radzenia sobie ze stresem ćwicz regularnie. Trening uodparniania na stres, oddech i uważność opisaliśmy w poprzednim odcinku, a lekcje operatorów, m.in. o tym, by nie podejmować decyzji w najgorszym momencie, w tym wpisie.
Normy zaliczysz na treningu. Stres – na selekcji
Zmęczenie, niewyspanie i presja czasu naraz to próba, do której da się przygotować wcześniej. MINDSET – mentalny podręcznik kandydata do WS to konkretny plan pracy z psychiką przed selekcją.
Kup teraz = prosto do kasy, dostęp od razu po opłaceniu. 30 dni na zwrot.
Powiązane wpisy
Najczęstsze pytania
Czy odporność na stres jest badana przed selekcją?
Tak. Rozporządzenie MON o badaniach psychologicznych osób powoływanych do czynnej służby wojskowej obejmuje ocenę funkcjonowania w sytuacjach trudnych i stresowych oraz sposobu działania w sytuacjach zagrożenia. Jednostki specjalne prowadzą dodatkowo własne badania psychologiczne, a najwięcej o odporności kandydata mówi etap terenowy selekcji.
Czy dobra kondycja wystarczy, żeby przejść selekcję?
Nie. Kondycja jest warunkiem – w dużym badaniu amerykańskim to miary sprawności najsilniej przewidywały ukończenie selekcji. Dowódca JWK zaznacza jednak, że kandydaci świetnie przygotowani kondycyjnie odpadali, bo zabrakło im odporności psychicznej i umiejętności działania pod presją.
Co jest najczęstszym powodem rezygnacji z selekcji?
Według mjr. rez. Damiana Matkowskiego, byłego szefa selekcji JWK, najczęstsze powody to poważna kontuzja i brak odporności psychicznej.
Czy odporności na stres można się nauczyć?
Można rozwijać umiejętności, z których się składa: kontrolę pobudzenia, koncentrację i podejmowanie decyzji w zmęczeniu. Trening uodparniania na stres zmniejsza lęk i poprawia działanie pod presją, ale wymaga regularnej, wielotygodniowej pracy. Żadna metoda nie zastępuje przygotowania fizycznego ani nie gwarantuje przejścia selekcji.
Powiązane wpisy
- Czego naprawdę szukają Wojska Specjalne u kandydatów – odcinek 1 serii, z pełną listą siedmiu cech CSzWS
- Dojrzałość emocjonalna – cecha, której nie widać na teście sprawności – odcinek 3 serii
- „Selekcja to nie zawody sportowe”. Były szef selekcji o tym, co decyduje w JWK
- „Bądź absolutnie uczciwy wobec siebie”. Wywiad z Dowódcą JWK
- Selekcja do Wojsk Specjalnych: 6 pułapek głowy, które skreślają kandydatów
Źródła
- Centrum Szkolenia Wojsk Specjalnych, strona kursu JATA – lista cech poszukiwanych u kandydatów. Odczyt 29.09.2026
- Jednostka Wojskowa NIL, Zasady rekrutacji – cechy weryfikowane podczas selekcji. Odczyt 29.09.2026
- Wywiad z Dowódcą JW AGAT, rozmawiał Tomasz Łukaszewski, „SOF MAG – Special Operations Forces Magazine” nr 100, s. 11–15
- Wywiad własny redakcji Silent Heroes z płk. Marcinem Suszko, Dowódcą Jednostki Wojskowej Komandosów – publikacja 27.08.2026
- Wywiad własny redakcji Silent Heroes z mjr. rez. Damianem Matkowskim, byłym szefem selekcji JWK – publikacja 28.09.2026
- Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 maja 2022 r. w sprawie badań psychologicznych osób powoływanych do czynnej służby wojskowej, Dz.U. 2022 poz. 1004, § 4 pkt 2 lit. b
- Farina E.K. i in., Physiology & Behavior 2019, DOI 10.1016/j.physbeh.2019.112647 – predyktory ukończenia selekcji US Army Special Forces (n=800); jedno badanie, jedna populacja
- Morgan C.A. III i in., Hormone profiles in humans experiencing military survival training, Biological Psychiatry 2000, DOI 10.1016/s0006-3223(99)00307-8
- Morgan C.A. III i in., Plasma neuropeptide-Y concentrations in humans exposed to military survival training, Biological Psychiatry 2000, DOI 10.1016/s0006-3223(99)00239-5 – zależność korelacyjna
- Uphill A. i in., Neuromuscular Performance Changes in Response to the Australian Special Forces Selection Course, Military Medicine 2026, DOI 10.1093/milmed/usaf541 – dane z okresu powrotu tylko od osób, które ukończyły kurs
- Zdjęcie główne: żołnierze z numerami startowymi podczas zadania w terenie, Jednostka Wojskowa Komandosów. Fot. Daniel Dmitriew / Jednostka Wojskowa Komandosów.
