Sobota, 26 października 2019 roku, około dziewiątej rano czasu wschodniego USA. Generał Kenneth McKenzie, dowódca amerykańskiego Dowództwa Centralnego, wydaje ze swojej kwatery w Tampie rozkaz rozpoczęcia operacji. W Syrii jest już popołudnie. Po zmroku śmigłowce z amerykańskimi siłami specjalnymi startują z bazy w Syrii i po mniej więcej godzinie lotu lądują w prowincji Idlib, około 6,4 km od granicy z Turcją.
Celem jest dom otoczony murem, w którym ukrywa się Abu Bakr al-Baghdadi — przywódca Państwa Islamskiego, za którego wskazanie Departament Stanu w programie Rewards for Justice oferował 25 milionów dolarów. Kilka godzin później Biały Dom ogłasza, że al-Baghdadi nie żyje.
Ibrahim z Samarry: od amerykańskiego aresztu do meczetu an-Nuri
Al-Baghdadi to pseudonim. Według amerykańskiego Departamentu Skarbu i list sankcyjnych ONZ nazywał się Ibrahim Awwad Ibrahim Ali al-Badri i urodził się w 1971 roku w Samarze w Iraku.
W 2004 roku przez kilka miesięcy przetrzymywali go Amerykanie — od lutego do grudnia, m.in. w Camp Bucca, amerykańskim obozie dla zatrzymanych na południu Iraku. Sześć lat później, w 2010 roku, po śmierci Abu Umara al-Baghdadiego, stanął na czele Islamskiego Państwa Iraku. To ta sama organizacja, która w 2014 roku ogłosiła się „Państwem Islamskim” i „kalifatem”.
29 czerwca 2014 roku rzecznik organizacji Abu Muhammad al-Adnani ogłosił powstanie „kalifatu”. Kilka dni później, 4 lipca, al-Baghdadi wygłosił kazanie w Wielkim Meczecie an-Nuri w zdobytym Mosulu. Było to pierwsze nagranie, na którym wystąpił jako „kalif”. Kolejny raz pokazał się na wideo dopiero w kwietniu 2019 roku, pół roku przed śmiercią. W 2011 roku Waszyngton wyznaczył za niego 10 milionów dolarów nagrody, a w grudniu 2016 roku podniósł ją do 25 milionów.
Kayla Mueller: imię, które nadano operacji
Dzień po rajdzie, 27 października, doradca prezydenta ds. bezpieczeństwa narodowego Robert O’Brien powiedział w programie NBC „Meet the Press”, że przewodniczący Kolegium Połączonych Szefów Sztabów gen. Mark Milley nazwał operację imieniem Kayli Mueller.
Kayla Mueller była amerykańską pracowniczką humanitarną z Prescott w Arizonie. W sierpniu 2013 roku została porwana w Aleppo, po wizycie w szpitalu Lekarzy bez Granic. Trafiła w ręce Państwa Islamskiego. 10 lutego 2015 roku Biały Dom i rodzina potwierdzili jej śmierć. Miała 26 lat. Państwo Islamskie twierdziło, że zginęła w nalocie koalicji. Dokładnych okoliczności jej śmierci nigdy publicznie nie wyjaśniono.
Namierzanie: trzy wersje tego, kto go znalazł
Oficjalnie Waszyngton nie opisał, skąd wiedział, gdzie jest al-Baghdadi. Prezydent Donald Trump w wystąpieniu 27 października podziękował Rosji, Turcji, Syrii i Irakowi, a osobno syryjskim Kurdom „za pewne wsparcie”. Na pytania dziennikarzy dodał, że Kurdowie przekazali informacje, które okazały się pomocne, a Irak spisał się „znakomicie”.
Sami Kurdowie poszli dalej. Syryjskie Siły Demokratyczne (SDF) to koalicja głównie kurdyjskich i arabskich oddziałów, które walczyły z Państwem Islamskim u boku Amerykanów. Polat Can, doradca SDF, napisał, że ich informator zdobył bieliznę al-Baghdadiego, na której przeprowadzono test DNA jeszcze przed rajdem. Amerykanie tej relacji nie potwierdzili.
Z kolei iracki resort obrony ogłosił, że kryjówkę namierzył wywiad Iraku po roku obserwacji.
Noc z 26 na 27 października: kilka kilometrów od Turcji
Pentagon nie ujawnił, która jednostka przeprowadziła rajd; mówił o „siłach operacji specjalnych”, a gen. Milley — o operacji wyłącznie amerykańskiej. Według prasy amerykańskiej szturm przeprowadziła Delta Force, czyli 1st Special Forces Operational Detachment-Delta (1st SFOD-D) — elitarna jednostka armii USA, ta sama, na której wzorowano GROM — z żołnierzami 75. Pułku Rangerów. Deltę wskazuje też Hubert Królikowski w „Bezpieczeństwie. Teorii i Praktyce”.
Trump mówił o ośmiu śmigłowcach i locie trwającym około godziny i dziesięciu minut. Gen. McKenzie podał, że lot z bazy w Syrii trwał mniej więcej godzinę. Amerykanie przebywali w kompleksie około dwóch godzin. W czasie lądowania śmigłowce wsparcia ostrzelały dwie grupy bojowników z sąsiednich zabudowań — McKenzie szacował ich na 10–15 i zaznaczył, że nie oceniano ich jako ludzi al-Baghdadiego.
Na terenie kompleksu zginęło pięciu członków Państwa Islamskiego — cztery kobiety i jeden mężczyzna. Dwóch mężczyzn zatrzymano. Jedenaścioro dzieci operatorzy wyprowadzili w bezpieczne miejsce.
Tunel: koniec al-Baghdadiego
Al-Baghdadi uciekł do tunelu pod budynkiem, zabierając dwoje dzieci. Według McKenziego oboje miało mniej niż 12 lat. Ścigał go pies bojowy. W tunelu al-Baghdadi zdetonował ładunek, który miał na sobie, i zabił siebie oraz dzieci.
Pies został ranny — według McKenziego od odsłoniętych przewodów pod napięciem w zniszczonym tunelu. Gen. Milley mówił, że jest lekko ranny i wraca do zdrowia, a jego imienia Pentagon nie poda. Imię Conan ujawnił Trump na Twitterze. 25 listopada 2019 roku pies odwiedził Gabinet Owalny i dostał od prezydenta medal i tablicę pamiątkową.
Wśród Amerykanów nikt nie zginął. „Umarł jak pies. Umarł jak tchórz. Świat jest teraz znacznie bezpieczniejszy” — mówił Trump w niedzielę rano. Operację oglądał na żywo z Pokoju Sytuacyjnego Białego Domu, razem z gen. Milleyem i wiceprezydentem Mikiem Pence’em.
Dwie wersje jednej nocy
Rajd opisały dwa źródła: prezydent w niedzielnym wystąpieniu i wojsko na briefingu 30 października. W kilku miejscach ich opisy się różnią.
- Dzieci w tunelu. Trump dwukrotnie mówił o trojgu. McKenzie skorygował: „Początkowo sądziliśmy, że było troje dzieci. Teraz wiemy, że dwoje”.
- Identyfikacja. Trump mówił o teście DNA wykonanym na miejscu około 15 minut po śmierci. McKenzie opisał, że szczątki przewieziono do bazy, a Agencja Wywiadu Obronnego porównała je z próbką pobraną od al-Baghdadiego w 2004 roku w Camp Bucca.
- Ranni. Trump: żaden żołnierz nie został ranny. Sekretarz obrony Mark Esper w wywiadzie dla CNN mówił o dwóch lekko rannych. Oficjalny briefing potwierdza tylko, że nikt nie zginął.
Po rajdzie: morze, gruz i następca
Szczątki al-Baghdadiego pochowano w morzu w ciągu 24 godzin od śmierci, zgodnie z prawem konfliktów zbrojnych. Kompleks, gdy operatorzy już odlecieli, zniszczono precyzyjną amunicją — jak tłumaczył McKenzie, po to, by nie stał się miejscem kultu.
27 października w rejonie Dżarabulus, w północnej Syrii przy granicy z Turcją, zginął rzecznik Państwa Islamskiego Abu al-Hasan al-Muhadżir — według SDF i mediów w uderzeniu przeprowadzonym razem z Amerykanami. 31 października organizacja ogłosiła nowego przywódcę: Abu Ibrahima al-Haszimiego al-Kuraysziego. Zginął w nocy z 2 na 3 lutego 2022 roku podczas kolejnego amerykańskiego rajdu w Syrii. Prezydent Joe Biden mówił, że on także „wybrał wysadzenie się w powietrze” razem z członkami swojej rodziny.
Polski ślad: Delta, GROM i psy bojowe
Żaden polski żołnierz nie brał udziału w tym rajdzie. Polska była jednak w tym czasie w tej samej koalicji przeciw Państwu Islamskiemu — od 2016 roku polskie Wojska Specjalne szkoliły irackie siły specjalne w ramach misji, którą opisujemy w tekście o Task Force 52.
Rajd trafił też do polskiej literatury naukowej. Hubert Królikowski w artykule o koncepcji GROM-u („Bezpieczeństwo. Teoria i Praktyka”, 2020) zestawia go z operacją Neptune Spear przeciw Osamie bin Ladenowi jako dwa przykłady działań jednostek podległych amerykańskiemu Połączonemu Dowództwu Operacji Specjalnych (Joint Special Operations Command, JSOC). Zwraca uwagę na jeden szczegół: „w obu wymienionych przypadkach o podjęciu działań decydował osobiście prezydent Stanów Zjednoczonych”.
Jest wreszcie pies. Psy bojowe w polskich Wojskach Specjalnych to dziś osobna specjalizacja — w GROM-ie budował ją od podstaw Krzysztof „Puwal” Puwalski, wzorując się na rozwiązaniach amerykańskich i izraelskich. O tym, jak wygląda ta służba od strony przewodnika, piszemy w tekście o specjalizacji K9 i w rozmowie z twórcą zespołu K9 w GROM-ie.
Powiązane wpisy
Najczęstsze pytania
Kiedy i gdzie zginął Abu Bakr al-Baghdadi?
W nocy z 26 na 27 października 2019 roku w prowincji Idlib w północno-zachodniej Syrii, około 6,4 km od granicy z Turcją. Zdetonował ładunek wybuchowy w tunelu pod budynkiem, w którym się ukrywał.
Dlaczego operację nazwano imieniem Kayli Mueller?
Kayla Mueller była amerykańską pracowniczką humanitarną porwaną w Aleppo w 2013 roku i przetrzymywaną przez Państwo Islamskie. Jej śmierć potwierdzono w lutym 2015 roku. Według doradcy ds. bezpieczeństwa narodowego Roberta O’Briena operację nazwał jej imieniem gen. Mark Milley.
Która jednostka przeprowadziła rajd?
Pentagon oficjalnie mówił tylko o amerykańskich siłach operacji specjalnych. Według prasy była to Delta Force (1st SFOD-D) wspierana przez 75. Pułk Rangerów; Deltę wskazuje też polska analiza naukowa.
Jak nazywał się pies, który ścigał al-Baghdadiego?
Conan. Pies został lekko ranny w tunelu, wrócił do służby, a 25 listopada 2019 roku odwiedził Biały Dom.
Czy w rajdzie brali udział Polacy?
Nie. Polskie Wojska Specjalne działały w tym czasie w Iraku w ramach koalicji przeciw Państwu Islamskiemu, ale szkoliły irackie siły specjalne i nie uczestniczyły w operacji w Syrii.
Powiązane wpisy
- Delta Force – jednostka, która według prasy przeprowadziła rajd, i wzór dla GROM-u.
- Gothic Serpent 1993 – Delta i Rangersi w Mogadiszu, ćwierć wieku wcześniej.
- Operacja Entebbe 1976 – inny nocny rajd daleko od własnych baz.
- Task Force 52 – polskie Wojska Specjalne w Iraku w czasie wojny z Państwem Islamskim.
Źródła
- Departament Obrony USA, briefing gen. Kennetha McKenziego i Jonathana Hoffmana, 30.10.2019 – rozkaz, miejsce, lot, przebieg w tunelu, liczba zabitych i zatrzymanych, dzieci, identyfikacja DNA, pochówek, zniszczenie kompleksu, pies.
- Dowództwo Centralne USA, briefing sekretarza Marka Espera i gen. Marka Milleya, 28.10.2019 – charakter operacji, brak ofiar wśród Amerykanów, stan psa.
- Biuro Publikacji Rządu USA, wystąpienie prezydenta Donalda Trumpa o śmierci al-Baghdadiego, 27.10.2019 – podziękowania, śmigłowce, czas lotu, Pokój Sytuacyjny, cytat.
- Departament Skarbu USA, wpis na listę SDGT, 4.10.2011 – nazwisko, rok i miejsce urodzenia; Rada Bezpieczeństwa ONZ, komunikat SC/10405.
- Departament Stanu USA, podniesienie nagrody do 25 mln USD, 12.2016.
- Biały Dom (archiwum), oświadczenie po śmierci Kayli Jean Mueller, 10.02.2015.
- Task & Purpose, o nazwie operacji (wypowiedź R. O’Briena w NBC, 27.10.2019).
- Military Times, o rannym psie, 28.10.2019; Military.com, Conan w Białym Domu, 25.11.2019.
- Al Jazeera, relacja SDF o próbce DNA; Anadolu, stanowisko Iraku – wersje namierzania.
- Biały Dom (archiwum), wystąpienie prezydenta Bidena, 3.02.2022 – śmierć następcy.
- H. Królikowski, Koncepcja i tworzenie JW GROM jako jednostki sił operacji specjalnych, „Bezpieczeństwo. Teoria i Praktyka” 2020, nr 2, DOI: 10.34697/2451-0718-btip-2020-2-003 – kryptonim, jednostka, polska interpretacja.
- Zdjęcia: Departament Obrony USA (kompleks przed i po rajdzie, operatorzy przy murze) i Biały Dom (Conan w Gabinecie Owalnym) – domena publiczna, Wikimedia Commons.
